श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 4 (3.4)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते
न च सन्न्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति
॥ 3.4 ॥

na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute
na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati

Anuvaad

"Karmon ka aarambh na karne se manushya naishkarmya (karm-bandhan se mukt avastha) nahin paata, aur na hi sirf (karm) chhod dene se siddhi paata hai."

Bhaavaarth

Do galat raaste.

  1. Anārambha — karm shuru hi na karna.
  2. Sannyasana maatra — shuru kiye karm ko bas chhod dena (bina bheetari taiyaari ke).

Dono se naiṣkarmya/siddhi nahin milti.

Shankaracharya — karm hi saadhan hai. Karm (is janm ya pichhle janmon ke) paap ka kshay karte hain, sattva-śuddhi (antahkaran ki shuddhi) laate hain, usse gyaan utpann hota hai, aur gyaan se gyaan-nishtha. Na hy upāyam antareṇa upeya-prāptir asti — upaay ke bina lakshya ki praapti nahin. Woh Brihadaranyaka (4.4.22) uddhrit karte hain — tam etaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena… — Ved-paath aur yagya se log use jaanne ki ichchha karte hain. Gita se bhi 5.6, 5.11, 18.5 uddhrit karte hain. Shloka ka doosra bhaag — sirf sannyaas se siddhi nahin — Shankara ke liye: gyaan ke bina ka sannyaas.

Aacharya Ramanuja: Shaastreeya karmon ka aarambh na karne se gyaan-nishtha nahin milti; aur shuru kiye shaastreeya karm ke tyaag se bhi nahin — kyonki phal-ichchha-rahit, Bhagavan ki aaraadhana roop karm ki siddhi hi aatma-nishtha hai. Aise karm ke bina, anaadi kaal ke paap-sanchay nasht nahin hote, aur indriyon ki shaanti par tiki aatma-nishtha duḥsampādyā — kathin hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein