भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 4 (3.4)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते
न च सन्न्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति
॥ 3.4 ॥
na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute
na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati
अनुवाद
"कर्मांचा आरंभ न केल्याने मनुष्याला नैष्कर्म्य (कर्मबंधनापासून मुक्त अवस्था) मिळत नाही, आणि केवळ (कर्म) सोडून दिल्यानेही सिद्धी मिळत नाही."
भावार्थ
दोन चुकीचे मार्ग.
- Anārambha — कर्म सुरूच न करणे.
- Sannyasana maatra — सुरू केलेले कर्म फक्त सोडून देणे (आतली तयारी न करता).
दोन्हींनी naiṣkarmya/siddhi मिळत नाही.
शंकराचार्य — कर्मच साधन आहे. कर्मे (या जन्मातील किंवा मागील जन्मांतील) पापाचा क्षय करतात, sattva-śuddhi (अंतःकरणाची शुद्धी) आणतात, त्यातून ज्ञान उत्पन्न होते, आणि ज्ञानातून ज्ञाननिष्ठा. Na hy upāyam antareṇa upeya-prāptir asti — उपायाशिवाय ध्येयाची प्राप्ती होत नाही. ते बृहदारण्यक (4.4.22) उद्धृत करतात — tam etaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena… — वेदपाठ आणि यज्ञाद्वारे लोक त्याला जाणण्याची इच्छा करतात. गीतेतूनही 5.6, 5.11, 18.5 उद्धृत करतात. श्लोकाचा दुसरा भाग — केवळ संन्यासाने सिद्धी नाही — शंकरांच्या दृष्टीने: ज्ञानाशिवाय केलेला संन्यास.
आचार्य रामानुज: शास्त्रीय कर्मांचा आरंभ न केल्याने ज्ञाननिष्ठा मिळत नाही; आणि सुरू केलेल्या शास्त्रीय कर्मांचा त्याग केल्यानेही नाही — कारण फलेच्छारहित, भगवंताच्या आराधनारूप कर्माची सिद्धी हीच आत्मनिष्ठा आहे. अशा कर्माशिवाय, अनादी काळापासूनचे पापसंचय नष्ट होत नाहीत, आणि इंद्रियांच्या शांतीवर आधारलेली आत्मनिष्ठा duḥsampādyā — कठीण आहे.
AI-assisted draft translation — under review.