भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 6 (3.6)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्
इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते
॥ 3.6 ॥
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate
अनुवाद
"जो कर्मेंद्रियांना रोखून बसून राहतो, पण मनाने इंद्रियांच्या विषयांचे चिंतन करत राहतो, तो मूढबुद्धी मिथ्याचारी (दिखाऊ) म्हणवला जातो."
भावार्थ
बाहेर आणि आत यातील अंतर. हात-पाय थांबलेले आहेत, डोळे मिटलेले आहेत — पण मन भोगांच्या आठवणींत भटकत आहे. हे 2.59 ची आठवण करून देते: विषय दूर होतात, पण रस उरतो.
शंकराचार्य: mithyācāraḥ mṛṣācāraḥ pāpācāraḥ — खोटे आचरण, पापाचे आचरण. Vimūḍhātmā = vimūḍhāntaḥkaraṇaḥ — मूढ अंतःकरण असलेला.
आचार्य रामानुज — हेतू एक, आचरण दुसरे. ज्याची पापे नष्ट झालेली नाहीत, ज्याने बाहेरची आणि आतली इंद्रिये जिंकलेली नाहीत, अशी व्यक्ती आत्मज्ञानासाठी निघते, पण विषयांकडे झुकलेले मन आत्म्यापासून विमुख असते — ती विषयांचीच आठवण करत राहते. Anyathā saṅkalpya anyathā carati — विचार एक करते, करते दुसरेच — हाच मिथ्याचार. आणि असा ātma-jñānāya udyuktaḥ viparītaḥ vinaṣṭo bhavati — आत्मज्ञानासाठी उद्युक्त होऊनही उलटा, नष्ट होतो.
AI-assisted draft translation — under review.