ભગવદ્ ગીતા · Jnana Karma Sannyasa Yogaઅધ્યાય 4, શ્લોક 29 (4.29)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અપાને જુહ્વતિ પ્રાણં પ્રાણેઽપાનં તથાઽપરે
પ્રાણાપાનગતી રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ
॥ 4.29 ॥
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathā'pare
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
અનુવાદ
"કેટલાક લોકો અપાનમાં પ્રાણની આહુતિ આપે છે, અને તે જ રીતે કેટલાક પ્રાણમાં અપાનની; અને કેટલાક પ્રાણ-અપાનની ગતિને રોકીને પ્રાણાયામમાં લાગેલા રહે છે."
ભાવાર્થ
પ્રાણાયામનાં ત્રણ રૂપ. બંને આચાર્યો તેને ત્રણ રૂપોમાં સમજાવે છે:
- શંકરાચાર્ય: અપાનમાં પ્રાણ — pūraka (શ્વાસ અંદર લેવો); પ્રાણમાં અપાન — recaka (શ્વાસ બહાર છોડવો); બંને ગતિઓ રોકવી — kumbhaka (શ્વાસ રોકવો).
- આચાર્ય રામાનુજ: એ જ ત્રણ — pūraka-recaka-kumbhaka-bhedena trividhāḥ; અને કહે છે કે આગલા શ્લોકનું niyatāhārāḥ (નિયત આહાર) ત્રણે પર લાગુ પડે છે.
AI-assisted draft translation — under review.