श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 29 (4.29)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथाऽपरे
प्राणापानगती रुद्‌ध्वा प्राणायामपरायणाः
॥ 4.29 ॥

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathā'pare
prāṇāpānagatī rud‌dhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ

Anuvaad

"Kuchh log apaan mein praan ki aahuti dete hain, aur waise hi kuchh praan mein apaan ki; aur kuchh praan-apaan ki gati ko rok kar praanaayaam mein lage rehte hain."

Bhaavaarth

Praanaayaam ke teen roop. Dono aacharya ise teen roopon mein samjhaate hain:

  • Shankaracharya: apaan mein praan — pūraka (saans andar lena); praan mein apaan — recaka (saans bahar chhodna); dono gatiyaan rokna — kumbhaka (saans rokna).
  • Aacharya Ramanuja: wahi teen — pūraka-recaka-kumbhaka-bhedena trividhāḥ; aur kehte hain ki agle shloka ka niyatāhārāḥ (niyat aahaar) teeno par laagu hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein