Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 29 (4.29)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथाऽपरे
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः
॥ 4.29 ॥
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathā'pare
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
Anuvaad
"Kuchh log apaan mein praan ki aahuti dete hain, aur waise hi kuchh praan mein apaan ki; aur kuchh praan-apaan ki gati ko rok kar praanaayaam mein lage rehte hain."
Bhaavaarth
Praanaayaam ke teen roop. Dono aacharya ise teen roopon mein samjhaate hain:
- Shankaracharya: apaan mein praan — pūraka (saans andar lena); praan mein apaan — recaka (saans bahar chhodna); dono gatiyaan rokna — kumbhaka (saans rokna).
- Aacharya Ramanuja: wahi teen — pūraka-recaka-kumbhaka-bhedena trividhāḥ; aur kehte hain ki agle shloka ka niyatāhārāḥ (niyat aahaar) teeno par laagu hai.