ભગવદ્ ગીતા · Karma Sannyasa Yogaઅધ્યાય 5, શ્લોક 22 (5.22)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે
આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ
॥ 5.22 ॥
ye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ
અનુવાદ
"હે કૌંતેય, સ્પર્શથી ઉત્પન્ન થતા જે ભોગો છે, તે દુઃખના સ્રોત જ છે — તેમનો આરંભ અને અંત છે; બુદ્ધિમાન તેમાં રમતો નથી."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય — કઠોર દૃષ્ટિ. Duḥkha-yonaya eva te avidyā-kṛtatvāt — તે અવિદ્યાથી બનેલા છે તેથી દુઃખના સ્રોત; na saṃsāre sukhasya gandha-mātram api asti iti buddhvā — "સંસારમાં સુખની ગંધ પણ નથી" — આ જાણીને viṣaya-mṛgatṛṣṇikāyāḥ indriyāṇi nivartayet — વિષય-મૃગજળમાંથી ઇન્દ્રિયોને પાછી વાળે. Ādiḥ viṣayendriya-saṃyogo bhogānām antaś ca tad-viyoga eva — ભોગનો આરંભ સંયોગ છે, અંત વિયોગ; madhya-kṣaṇa-bhāvitvāt — વચ્ચેની ક્ષણભરના. અને કામને śreyo-mārga-pratipakṣī kaṣṭatamo doṣaḥ — કલ્યાણ-માર્ગનો સૌથી કઠિન શત્રુ બતાવે છે (5.23 ની ભૂમિકા).
આચાર્ય રામાનુજ — સરળ રૂપ. Duḥkhodarkāḥ ādyantavantaḥ alpakāla-vartinaḥ — તેમનું પરિણામ દુઃખ છે, તે થોડા સમયના છે; na teṣu tad-yāthātmya-vid ramate — તેમનું સત્ય જાણનાર તેમાં રમતો નથી. અને 5.21 ના અંતે: prākṛtasya bhogasya sutyajatām āha — હવે બતાવે છે કે પ્રાકૃત ભોગો સહેલાઈથી છોડી શકાય છે.
તફાવત (ભારનો): શંકરની ભાષા વૈરાગ્યની તીવ્ર છે ("સુખની ગંધ પણ નહીં"); રામાનુજ શાંત તર્ક આપે છે — ભોગો અલ્પકાલીન છે, તેથી છોડવા સહજ છે.
AI-assisted draft translation — under review.