ભગવદ્ ગીતા · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)અધ્યાય 6, શ્લોક 10 (6.10)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
યોગી યુઞ્જીત સતતમાત્માનં રહસિ સ્થિતઃ
એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશીરપરિગ્રહઃ
॥ 6.10 ॥
yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ
અનુવાદ
"યોગી એકાંતમાં, એકલો રહીને, મન અને શરીરને વશમાં રાખીને, તૃષ્ણા અને સંગ્રહથી રહિત થઈને, સતત પોતાને (ધ્યાનમાં) જોડે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય — સંન્યાસનો સંકેત. Rahasi ekānte giri-guhādau sthitaḥ san ekākī asahāyaḥ — પર્વત-ગુફા જેવા એકાંતમાં, સાથી વિના; rahasi sthitaḥ ekākī ca iti viśeṣaṇāt saṃnyāsaṃ kṛtvā ity arthaḥ — "એકાંત" અને "એકલો" — આ વિશેષણોથી સંન્યાસ લેવો અભિપ્રેત છે. Nirāśīḥ vīta-tṛṣṇaḥ aparigrahaḥ parigraha-rahitaḥ. અને આગળ: āsanāhāra-vihārādīnāṃ yoga-sādhanatvena niyamaḥ vaktavyaḥ — હવે આસન, આહાર, વિહારના નિયમો કહેવાશે.
આચાર્ય રામાનુજ — રોજનો ધ્યાન-સમય. Yogī ukta-prakāra-karma-yoga-niṣṭhaḥ — અહીં યોગી = ઉપર કહેલો કર્મ-યોગી; satatam aharahaḥ yoga-kāle — દરરોજ, યોગના સમયે; ātmānaṃ … sva-darśana-niṣṭhaṃ kurvīta — પોતાના (આત્માના) દર્શનમાં જોડે. Rahasi jana-varjite niḥśabde deśe — લોકોથી રહિત, શબ્દ-રહિત જગ્યા; ekākī tatrāpi na sadvitīyaḥ — ત્યાં પણ કોઈની સાથે નહીં; nirāśīḥ ātma-vyatirikte kṛtsne vastuni nirapekṣaḥ; aparigrahaḥ … mamatā-rahitaḥ.
તફાવત (વ્યાવહારિક): શંકર — એકાંત અને એકલતા સંન્યાસના સંકેત; રામાનુજ — કર્મ-યોગી પણ રોજ નિયત સમયે એકાંતમાં ધ્યાન કરે. ગૃહસ્થ સાધક માટે રામાનુજનો પાઠ સીધો માર્ગ ખોલે છે.
AI-assisted draft translation — under review.