భగవద్గీత · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)అధ్యాయం 6, శ్లోకం 10 (6.10)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః
॥ 6.10 ॥
yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ
అనువాదం
"యోగి ఏకాంతంలో, ఒంటరిగా ఉంటూ, మనస్సునూ శరీరాన్నీ వశంలో ఉంచుకుని, తృష్ణ, సంగ్రహం లేకుండా, నిరంతరం తనను తాను (ధ్యానంలో) నిలుపుకోవాలి."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు — సన్న్యాసానికి సూచన. Rahasi ekānte giri-guhādau sthitaḥ san ekākī asahāyaḥ — కొండగుహ వంటి ఏకాంతంలో, తోడు లేకుండా; rahasi sthitaḥ ekākī ca iti viśeṣaṇāt saṃnyāsaṃ kṛtvā ity arthaḥ — "ఏకాంతం", "ఒంటరి" — ఈ విశేషణాల వల్ల సన్న్యాసం స్వీకరించడం అభిప్రేతం. Nirāśīḥ vīta-tṛṣṇaḥ aparigrahaḥ parigraha-rahitaḥ. మరియు ఇంకా: āsanāhāra-vihārādīnāṃ yoga-sādhanatvena niyamaḥ vaktavyaḥ — ఇప్పుడు ఆసనం, ఆహారం, విహారం యొక్క నియమాలు చెప్పబడతాయి.
ఆచార్య రామానుజులు — రోజువారీ ధ్యాన సమయం. Yogī ukta-prakāra-karma-yoga-niṣṭhaḥ — ఇక్కడ యోగి = పైన చెప్పిన కర్మయోగి; satatam aharahaḥ yoga-kāle — ప్రతిరోజూ, యోగ సమయంలో; ātmānaṃ … sva-darśana-niṣṭhaṃ kurvīta — తన (ఆత్మ) దర్శనంలో నిలుపుకోవాలి. Rahasi jana-varjite niḥśabde deśe — జనం లేని, శబ్దం లేని చోట; ekākī tatrāpi na sadvitīyaḥ — అక్కడ కూడా ఎవరితోనూ కలిసి కాదు; nirāśīḥ ātma-vyatirikte kṛtsne vastuni nirapekṣaḥ; aparigrahaḥ … mamatā-rahitaḥ.
భేదం (ఆచరణాత్మకం): శంకరులు — ఏకాంతం, ఒంటరితనం సన్న్యాసానికి సూచనలు; రామానుజులు — కర్మయోగి కూడా ప్రతిరోజూ నిర్ణీత సమయంలో ఏకాంతంలో ధ్యానం చేయాలి. గృహస్థ సాధకునికి రామానుజుల వ్యాఖ్యానం నేరుగా దారి తెరుస్తుంది.
AI-assisted draft translation — under review.