ભગવદ્ ગીતા · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)અધ્યાય 6, શ્લોક 12 (6.12)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
તત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયઃ
ઉપવિશ્યાઽઽસને યુઞ્જ્યાદ્ યોગમાત્મવિશુદ્ધયે
॥ 6.12 ॥
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ
upaviśyā''sane yuñjyād yogamātmaviśuddhaye
અનુવાદ
"તે આસન પર બેસીને, મનને એકાગ્ર કરીને, ચિત્ત અને ઇન્દ્રિયોની ક્રિયાઓને સંયત કરીને, આત્માની શુદ્ધિ માટે યોગનો અભ્યાસ કરે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. Sarva-viṣayebhyaḥ upasaṃhṛtya ekāgraṃ manaḥ kṛtvā — સર્વ વિષયોમાંથી સમેટીને મન એકાગ્ર; cittaṃ ca indriyāṇi ca … teṣāṃ kriyāḥ saṃyatā yasya — મન અને ઇન્દ્રિયોની ક્રિયાઓ જેની સંયત; ઉદ્દેશ ātma-viśuddhaye antaḥkaraṇasya viśuddhy-artham — અંતઃકરણની શુદ્ધિ માટે. અને આગળ: bāhyam āsanam uktam adhunā śarīra-dhāraṇaṃ katham — બાહ્ય આસન કહ્યું, હવે શરીર કેવી રીતે રાખવું (6.13).
આચાર્ય રામાનુજ (6.11–6.12 સંયુક્ત). Yoga-ekāgram avyākulam manaḥ kṛtvā — યોગમાં એકાગ્ર, અવ્યાકુળ મન; sarvātmanā upasaṃhṛta-cittendriya-kriyaḥ — પૂરેપૂરી સમેટી લીધેલી ચિત્ત-ઇન્દ્રિય ક્રિયા; ātma-viśuddhaye bandha-vimuktaye yogaṃ yuñjyāt ātmāvalokanaṃ kurvīta — આત્મ-શુદ્ધિ એટલે કે બંધનમાંથી મુક્તિ માટે, આત્મ-દર્શન કરે.
તફાવત: "Ātma-viśuddhi" — શંકર: અંતઃકરણ (મન) ની શુદ્ધિ; રામાનુજ: આત્માની બંધન-મુક્તિ. બંને — ધ્યાનનું લક્ષ્ય આંતરિક પરિવર્તન છે, ફક્ત આરામ નહીં.
AI-assisted draft translation — under review.