भगवद्गीता · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)अध्याय 6, श्लोक 12 (6.12)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः
उपविश्याऽऽसने युञ्ज्याद् योगमात्मविशुद्धये
॥ 6.12 ॥
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ
upaviśyā''sane yuñjyād yogamātmaviśuddhaye
अनुवाद
"त्या आसनावर बसून, मन एकाग्र करून, चित्त आणि इंद्रिये यांच्या क्रिया संयत करून, आत्म्याच्या शुद्धीसाठी योगाचा अभ्यास करावा."
भावार्थ
शंकराचार्य. Sarva-viṣayebhyaḥ upasaṃhṛtya ekāgraṃ manaḥ kṛtvā — सर्व विषयांपासून आवरून मन एकाग्र; cittaṃ ca indriyāṇi ca … teṣāṃ kriyāḥ saṃyatā yasya — मन आणि इंद्रिये यांच्या क्रिया ज्याच्या संयत आहेत; उद्देश ātma-viśuddhaye antaḥkaraṇasya viśuddhy-artham — अंतःकरणाच्या शुद्धीसाठी. आणि पुढे: bāhyam āsanam uktam adhunā śarīra-dhāraṇaṃ katham — बाहेरचे आसन सांगितले, आता शरीर कसे ठेवावे (6.13).
आचार्य रामानुज (6.11–6.12 संयुक्त). Yoga-ekāgram avyākulam manaḥ kṛtvā — योगात एकाग्र, अव्याकुळ मन; sarvātmanā upasaṃhṛta-cittendriya-kriyaḥ — पूर्णपणे आवरलेल्या चित्त-इंद्रिय क्रिया; ātma-viśuddhaye bandha-vimuktaye yogaṃ yuñjyāt ātmāvalokanaṃ kurvīta — आत्मशुद्धीसाठी म्हणजे बंधनातून मुक्तीसाठी, आत्म-दर्शन करावे.
फरक: "Ātma-viśuddhi" — शंकर: अंतःकरणाची (मनाची) शुद्धी; रामानुज: आत्म्याची बंधनमुक्ती. दोघेही — ध्यानाचे लक्ष्य आतले परिवर्तन आहे, केवळ विश्रांती नव्हे.
AI-assisted draft translation — under review.