ભગવદ્ ગીતા · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)અધ્યાય 6, શ્લોક 23 (6.23)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
તં વિદ્યાદ્ દુઃખસંયોગવિયોગં યોગસંજ્ઞિતમ્
સ નિશ્ચયેન યોક્તવ્યો યોગોઽનિર્વિણ્ણચેતસા
॥ 6.23 ॥
taṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā
અનુવાદ
"દુઃખના સંયોગથી વિયોગ — તેને જ 'યોગ' નામે જાણ. તે યોગનો અભ્યાસ દૃઢ નિશ્ચયથી, કંટાળ્યા વિના (હતોત્સાહ થયા વિના) મનથી કરવો જોઈએ."
ભાવાર્થ
શબ્દનો ચમત્કાર. "યોગ" નો અર્થ જોડવું છે; કૃષ્ણ કહે છે — સાચો યોગ દુઃખ સાથેના જોડાણનું તૂટવું છે. શંકર આને viparīta-lakṣaṇena — "ઊલટા લક્ષણથી" નામ આપવું કહે છે.
શંકરાચાર્ય. Duḥkhaiḥ saṃyogaḥ duḥkha-saṃyogaḥ tena viyogaḥ … yoga ity eva saṃjñitaṃ viparīta-lakṣaṇena vidyāt. પછી: yoga-phalam upasaṃhṛtya punar anvārambheṇa yogasya kartavyatā ucyate niścayānirvedayoḥ yoga-sādhanatva-vidhānārtham — યોગનું ફળ સમેટીને, ફરીથી યોગનું કર્તવ્ય એટલા માટે કહ્યું કે નિશ્ચય અને અનિર્વેદ (ન કંટાળવું) ને સાધન તરીકે સ્થાપિત કરી શકાય.
આચાર્ય રામાનુજ. Duḥkha-saṃyoga-pratyanīkākāraṃ yoga-śabdābhidheyaṃ jñānaṃ vidyāt — દુઃખ-સંયોગનું વિરોધી, "યોગ" શબ્દથી કહેવાયેલું જ્ઞાન જાણ; ārambha-daśāyāṃ niścayena anirviṇṇa-cetasā hṛṣṭa-cetasā yogo yoktavyaḥ — આરંભની અવસ્થામાં નિશ્ચય સાથે, હર્ષિત મનથી યોગ કરવો જોઈએ.
તફાવત: રામાનુજ "anirviṇṇa" ને સકારાત્મક રીતે — hṛṣṭa-cetasā (પ્રસન્ન મન) — વાંચે છે, અને આ ખાસ કરીને શરૂઆત માટે કહે છે.
AI-assisted draft translation — under review.