ભગવદ્ ગીતા · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)અધ્યાય 6, શ્લોક 25 (6.25)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
શનૈઃ શનૈરુપરમેદ્ બુદ્ધ્યા ધૃતિગૃહીતયા
આત્મસંસ્થં મનઃ કૃત્વા ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્
॥ 6.25 ॥
śanaiḥ śanairuparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet
અનુવાદ
"(6.24 પછી) — ધીરજથી પકડેલી બુદ્ધિથી ધીમે-ધીમે ઉપરામ થાય; મનને આત્મામાં ટકાવીને, બીજું કંઈ પણ ન વિચારે."
ભાવાર્થ
"ધીમે-ધીમે" — ગીતાનો સૌમ્ય આદેશ.
શંકરાચાર્ય. Śanaiḥ śanaiḥ na sahasā uparamet — ધીમે-ધીમે, અચાનક નહીં, ઉપરામ થાય; dhṛti-gṛhītayā … dhairyeṇa yuktayā — ધૈર્યથી યુક્ત બુદ્ધિથી; ātma-saṃstham … ātmaiva sarvaṃ na tato'nyat kiñcid asti ity evam — "આત્મા જ સર્વ છે, તેનાથી અલગ કંઈ નથી" — એમ આત્મામાં ટકાવીને; na kiñcid api cintayet, eṣa yogasya paramo vidhiḥ — કંઈ પણ ન વિચારે; આ જ યોગની પરમ વિધિ.
આચાર્ય રામાનુજ (6.24–6.25 સંયુક્ત). Śanaiḥ śanaiḥ dhṛti-gṛhītayā viveka-viṣayayā buddhyā sarvasmād ātma-vyatiriktād uparamya — ધીરજથી પકડેલી, વિવેક-વિષયક બુદ્ધિથી, આત્માથી અલગ સર્વમાંથી ધીમે-ધીમે ઉપરામ થઈને; ātma-saṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcid api cintayet — મન આત્મામાં ટકાવીને બીજું કંઈ ન વિચારે.
તફાવત: "Ātma-saṃstha" — શંકર: બધું આત્મા જ છે (અદ્વૈત ભાવ); રામાનુજ: આત્માથી અલગ સર્વથી હટીને પોતાના આત્મામાં. "Na kiñcid api cintayet" — બંને માટે આત્મા સિવાય કંઈ ન વિચારવું, ખાલી મન નહીં.
AI-assisted draft translation — under review.