श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો

ભગવદ્ ગીતા · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)અધ્યાય 6, શ્લોક 44 (6.44)

મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્

પૂર્વાભ્યાસેન તેનૈવ હ્રિયતે હ્યવશોઽપિ સઃ
જિજ્ઞાસુરપિ યોગસ્ય શબ્દબ્રહ્માતિવર્તતે
॥ 6.44 ॥

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate

અનુવાદ

"તે જ જૂના અભ્યાસથી તે ન ઇચ્છવા છતાં (યોગ તરફ) ખેંચાઈ જાય છે; યોગનો જિજ્ઞાસુ પણ શબ્દ-બ્રહ્મને ઓળંગી જાય છે."

ભાવાર્થ

શંકરાચાર્ય — સંસ્કારની શક્તિ. Pūrva-janmani kṛtaḥ abhyāsaḥ … tenaiva balavatā hriyate — પાછલા જન્મના બળવાન અભ્યાસથી ખેંચાઈ જાય છે. સૂક્ષ્મ વાત: જો adharma નું કર્મ તે યોગ-સંસ્કાર કરતાં વધુ બળવાન હોય તો તે થોડો સમય દબાવી દે છે; પરંતુ tat-kṣaye tu yogajaḥ saṃskāraḥ svayam eva kāryam ārabhate, na dīrgha-kāla-sthasyāpi vināśaḥ tasya asti — તેનો ક્ષય થતાં યોગ-સંસ્કાર આપોઆપ કામ શરૂ કરે છે; લાંબા સમય સુધી દબાયેલો રહેવા છતાં તેનો નાશ થતો નથી. Śabda-brahma = veda-ukta-karmānuṣṭhāna-phalam — વેદ-વિહિત કર્મોનું ફળ; યોગનો જિજ્ઞાસુ પણ તેને ઓળંગી જાય છે — kim uta — તો યોગ જાણીને નિષ્ઠાથી અભ્યાસ કરનારનું તો શું કહેવું!

આચાર્ય રામાનુજ — શબ્દ-બ્રહ્મ = પ્રકૃતિ. Śabda-brahma deva-manuṣya-pṛthivy-antarikṣa-svargādi-śabdābhilāpa-yogyaṃ brahma prakṛtiḥ — શબ્દ-બ્રહ્મ એટલે તે "બ્રહ્મ" (પ્રકૃતિ) જેને દેવ, મનુષ્ય, પૃથ્વી, સ્વર્ગ જેવા શબ્દોથી કહેવાય છે; જિજ્ઞાસુ karma-yogādikaṃ yogam anuṣṭhāya — કર્મ-યોગ વગેરે કરીને તેનાથી પાર jñānānandaika-tānam ātmānaṃ prāpnoti — જ્ઞાન-આનંદ-સ્વરૂપ આત્માને પામે છે.

તફાવત: "Śabda-brahma" — શંકર: વૈદિક કર્મકાંડનું ફળ; રામાનુજ: નામ-રૂપવાળી પ્રકૃતિ.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો ✉ સુધારો સૂચવો