श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 44 (6.44)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते
॥ 6.44 ॥

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate

Anuvaad

"Usi purane abhyaas se woh na chaahte hue bhi (yog ki or) kheencha jaata hai; yog ka jigyaasu bhi shabd-brahm ko laangh jaata hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya — sanskaar ki shakti. Pūrva-janmani kṛtaḥ abhyāsaḥ … tenaiva balavatā hriyate — pichhle janm ke balwaan abhyaas se kheencha jaata hai. Sookshm baat: agar adharma ka karm us yog-sanskaar se adhik balwaan ho to woh kuchh samay daba deta hai; par tat-kṣaye tu yogajaḥ saṃskāraḥ svayam eva kāryam ārabhate, na dīrgha-kāla-sthasyāpi vināśaḥ tasya asti — uske kshay hone par yog-sanskaar apne-aap kaam shuru karta hai; lambe samay tak dabe rehne par bhi uska naash nahin. Śabda-brahma = veda-ukta-karmānuṣṭhāna-phalam — ved-vihit karmon ka phal; yog ka jigyaasu bhi use laangh jaata hai — kim uta — to yog jaan kar nishtha se abhyaas karne wale ka kya kehna!

Aacharya Ramanuja — shabd-brahm = prakriti. Śabda-brahma deva-manuṣya-pṛthivy-antarikṣa-svargādi-śabdābhilāpa-yogyaṃ brahma prakṛtiḥ — shabd-brahm yaani woh "brahm" (prakriti) jise dev, manushya, prithvi, svarg jaise shabdon se kaha jaata hai; jigyaasu karma-yogādikaṃ yogam anuṣṭhāya — karm-yog aadi kar ke usse paar jñānānandaika-tānam ātmānaṃ prāpnoti — gyaan-aanand-svaroop aatma ko paata hai.

Antar: "Śabda-brahma" — Shankara: Vedic karm-kaand ka phal; Ramanuja: naam-roop wali prakriti.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein