ભગવદ્ ગીતા · Akshara Brahma Yogaઅધ્યાય 8, શ્લોક 22 (8.22)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
પુરુષઃ સ પરઃ પાર્થ ભક્ત્યા લભ્યસ્ત્વનન્યયા
યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્
॥ 8.22 ॥
puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam
અનુવાદ
"હે પાર્થ, તે પરમ પુરુષ — જેની અંદર સર્વ પ્રાણીઓ છે, અને જેનાથી આ આખું જગત વ્યાપ્ત છે — અનન્ય ભક્તિથી જ મળે છે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય — જ્ઞાન-રૂપા ભક્તિ. Puruṣaḥ puri śayanāt pūrṇatvād vā — "પુરુષ" એટલે (શરીર-રૂપી) પુરમાં સૂનાર, અથવા પૂર્ણ; bhaktyā labhyas tu jñāna-lakṣaṇayā ananyayā ātma-viṣayayā — જ્ઞાન-લક્ષણવાળી, અનન્ય, આત્મ-વિષયક ભક્તિથી; yena … sarvaṃ idaṃ jagat tataṃ vyāptam ākāśeneva ghaṭādi — જેમ આકાશ ઘડા વગેરેમાં વ્યાપ્ત.
આચાર્ય રામાનુજ — જ્ઞાનીનું લક્ષ્ય જુદું. 7.7, 7.13ના પરમ પુરુષ — yasyāntaḥ-sthāni sarvāṇi bhūtāni yena ca pareṇa puruṣeṇa sarvam idaṃ tataṃ sa para-puruṣaḥ … ananyayā bhaktyā labhyaḥ — તે પર-પુરુષ અનન્ય ભક્તિથી પ્રાપ્ય (8.14 ananya-cetāḥ satatam). અને આગળ: ātma-yāthātmya-vidaḥ parama-puruṣa-niṣṭhasya ca sādhāraṇīm arcir-ādikāṃ gatim āha — આત્મ-જ્ઞાની (કૈવલ્યાર્થી) અને પરમ-પુરુષ-નિષ્ઠ (જ્ઞાની) બંને માટે સામાન્ય અર્ચિરાદિ માર્ગ (8.23–8.26) — પ્રમાણ છાંદોગ્ય 5.10.1, 4.15.5.
તફાવત: "ભક્તિ" — શંકર: જ્ઞાન-લક્ષણા ભક્તિ; રામાનુજ: પ્રેમ-રૂપ અનન્ય ભક્તિ, અને તેનું લક્ષ્ય કૈવલ્યથી જુદું, પરમ પુરુષ.
AI-assisted draft translation — under review.