ഭഗവദ്ഗീത · Akshara Brahma Yogaഅദ്ധ്യായം 8, ശ്ലോകം 22 (8.22)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
പുരുഷഃ സ പരഃ പാര്ഥ ഭക്ത്യാ ലഭ്യസ്ത്വനന്യയാ
യസ്യാന്തഃസ്ഥാനി ഭൂതാനി യേന സര്വമിദം തതമ്
॥ 8.22 ॥
puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam
പരിഭാഷ
"ഹേ പാർത്ഥാ, ആ പരമപുരുഷൻ — ആരുടെ ഉള്ളിൽ എല്ലാ പ്രാണികളുമുണ്ടോ, ആരാൽ ഈ ജഗത്തു മുഴുവൻ വ്യാപ്തമാണോ — അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ."
ഭാവാർത്ഥം
ശങ്കരാചാര്യർ — ജ്ഞാനരൂപമായ ഭക്തി. Puruṣaḥ puri śayanāt pūrṇatvād vā — "പുരുഷൻ" എന്നാൽ (ശരീരമാകുന്ന) പുരത്തിൽ ശയിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണൻ; bhaktyā labhyas tu jñāna-lakṣaṇayā ananyayā ātma-viṣayayā — ജ്ഞാനലക്ഷണമായ, അനന്യമായ, ആത്മവിഷയകമായ ഭക്തിയാൽ; yena … sarvaṃ idaṃ jagat tataṃ vyāptam ākāśeneva ghaṭādi — ആകാശം കുടം തുടങ്ങിയവയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
ആചാര്യ രാമാനുജൻ — ജ്ഞാനിയുടെ ലക്ഷ്യം വേറെ. 7.7, 7.13-ലെ പരമപുരുഷൻ — yasyāntaḥ-sthāni sarvāṇi bhūtāni yena ca pareṇa puruṣeṇa sarvam idaṃ tataṃ sa para-puruṣaḥ … ananyayā bhaktyā labhyaḥ — ആ പരപുരുഷൻ അനന്യഭക്തിയാൽ പ്രാപ്യൻ (8.14 ananya-cetāḥ satatam). തുടർന്ന്: ātma-yāthātmya-vidaḥ parama-puruṣa-niṣṭhasya ca sādhāraṇīm arcir-ādikāṃ gatim āha — ആത്മജ്ഞാനിക്കും (കൈവല്യാർത്ഥി) പരമപുരുഷനിഷ്ഠനും (ജ്ഞാനി) പൊതുവായ അർച്ചിരാദി മാർഗ്ഗം (8.23–8.26) — പ്രമാണം ഛാന്ദോഗ്യം 5.10.1, 4.15.5.
വ്യത്യാസം: "ഭക്തി" — ശങ്കരൻ: ജ്ഞാനലക്ഷണയായ ഭക്തി; രാമാനുജൻ: പ്രേമരൂപമായ അനന്യഭക്തി, അതിന്റെ ലക്ഷ്യം കൈവല്യത്തിൽനിന്നു വേറിട്ട പരമപുരുഷൻ.
AI-assisted draft translation — under review.