ભગવદ્ ગીતા · Akshara Brahma Yogaઅધ્યાય 8, શ્લોક 8 (8.8)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અભ્યાસયોગયુક્તેન ચેતસા નાન્યગામિના
પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્
॥ 8.8 ॥
abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā
paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan
અનુવાદ
"હે પાર્થ, અભ્યાસ-યોગથી યુક્ત, બીજે ક્યાંય ન ભટકતા મનથી સતત ચિંતન કરતો (સાધક) તે પરમ દિવ્ય પુરુષને પ્રાપ્ત થાય છે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. Abhyāsaḥ … mayi citta-samarpaṇa-viṣaya-bhūte ekasmin tulya-pratyayāvṛtti-lakṣaṇaḥ vilakṣaṇa-pratyayānantaritaḥ — અભ્યાસ = મારામાં, એક જ વિષય પર એકસરખા વિચારની આવૃત્તિ, જેની વચ્ચે વિપરીત વિચાર ન આવે (6.35 જેવું); divyaṃ divi sūrya-maṇḍale bhavam — દિવ્ય એટલે સૂર્યમંડળમાં સ્થિત; anucintayan śāstrācāryopadeśam anudhyāyan — શાસ્ત્ર અને આચાર્યના ઉપદેશ અનુસાર ધ્યાન કરતાં.
આચાર્ય રામાનુજ — અભ્યાસ અને યોગ જુદા. Abhyāso nitya-naimittikāvirudveṣu sarveṣu kāleṣu manasā upāsya-saṃśīlanam (corpus: विरुद्वेषु — "viruddheṣu"ની પાઠ-ત્રુટિ) — અભ્યાસ = નિત્ય-નૈમિત્તિક કર્મોની સાથે (તેમની વિરુદ્ધ ન જતાં) દરેક સમયે મનથી ઉપાસ્યનું ચિંતન; yogaḥ tu aharahaḥ yoga-kāle anuṣṭhīyamānaṃ … upāsanam — યોગ = દરરોજ નિયત યોગ-કાળે કરાતી ઉપાસના. ફળ: ādi-bharata-mṛgatva-prāpti-vat aiśvarya-viśiṣṭatayā mat-samānākāro bhavati — (8.5ની ભરત-કથાની જેમ) ઐશ્વર્યમાં મારા સમાન આકારવાળો થાય છે.
રામાનુજનો વ્યાવહારિક ભેદ ઉપયોગી છે: અભ્યાસ = દિવસભરનું હળવું સ્મરણ; યોગ = રોજનો નિયત ધ્યાન-સમય.
AI-assisted draft translation — under review.