ભગવદ્ ગીતા · Raja Vidya Raja Guhya Yogaઅધ્યાય 9, શ્લોક 22 (9.22)

"Yoga-kṣema": યોગ = જે નથી મળ્યું, તે અપાવવું; ક્ષેમ = જે મળ્યું, તેની રક્ષા.

શંકરાચાર્ય — સંન્યાસી જ્ઞાની. ananyāḥ apṛthag-bhūtāḥ paraṃ devaṃ nārāyaṇam ātmatvena gatāḥ santaḥ — નારાયણને પોતાનો આત્મા જાણીને જુદા ન રહેનારા; yogaḥ aprāptasya prāpaṇaṃ kṣemaḥ tad-rakṣaṇam; પ્રશ્ન: શું ભગવાન અન્ય ભક્તોનો યોગક્ષેમ વહન નથી કરતા? — satyaṃ vahaty eva kiṃ tu ayaṃ viśeṣaḥ … anye ye bhaktāḥ te ātmārthaṃ svayam api yoga-kṣemam īhante ananya-darśinas tu na ātmārthaṃ yoga-kṣemam īhante na hi te jīvite maraṇe vā ātmanaḥ gṛddhiṃ kurvanti kevalam eva bhagavac-charaṇāḥ te — વહન કરે છે, પણ તફાવત આ છે: અન્ય ભક્તો પોતાને માટે પણ યોગક્ષેમનો પ્રયત્ન કરે છે; અનન્યદર્શીઓ જીવન કે મૃત્યુમાં પણ પોતાને માટે લાલસા રાખતા નથી, માત્ર ભગવાનના શરણાગત — તેથી તેમનો યોગક્ષેમ ભગવાન જ વહન કરે છે.

આચાર્ય રામાનુજ — યોગક્ષેમનો આધ્યાત્મિક અર્થ. Ananyāḥ ananya-prayojanāḥ mac-cintanena vinā ātma-dhāraṇālābhāt — મારા ચિંતન વિના ટકી ન શકનારા; sarva-kalyāṇa-guṇānvitaṃ sarva-vibhūti-yuktaṃ māṃ paritaḥ upāsate — સર્વ ગુણ-વિભૂતિ સહિત મને સર્વ બાજુથી ઉપાસે છે; teṣāṃ … ahaṃ mat-prāpti-lakṣaṇaṃ yogam apunarāvṛtti-rūpaṃ kṣemaṃ ca vahāmi — યોગ = મારી પ્રાપ્તિ, ક્ષેમ = પાછા ન ફરવું — આ હું વહન કરું છું.

તફાવત: શંકર — સર્વ પ્રકારનો યોગક્ષેમ (શરણાગત જ્ઞાનીનો); રામાનુજ — યોગ = ભગવત્-પ્રાપ્તિ, ક્ષેમ = અપુનરાવૃત્તિ (આધ્યાત્મિક).