ഭഗവദ്ഗീത · Raja Vidya Raja Guhya Yogaഅദ്ധ്യായം 9, ശ്ലോകം 22 (9.22)

"Yoga-kṣema": യോഗം = ലഭിക്കാത്തതു നേടിക്കൊടുക്കൽ; ക്ഷേമം = ലഭിച്ചതിന്റെ സംരക്ഷണം.

ശങ്കരാചാര്യർ — സന്ന്യാസിയായ ജ്ഞാനി. ananyāḥ apṛthag-bhūtāḥ paraṃ devaṃ nārāyaṇam ātmatvena gatāḥ santaḥ — നാരായണനെ സ്വന്തം ആത്മാവായി അറിഞ്ഞ് വേറിട്ടുനിൽക്കാത്തവർ; yogaḥ aprāptasya prāpaṇaṃ kṣemaḥ tad-rakṣaṇam; ചോദ്യം: ഭഗവാൻ മറ്റു ഭക്തരുടെ യോഗക്ഷേമം വഹിക്കുന്നില്ലേ? — satyaṃ vahaty eva kiṃ tu ayaṃ viśeṣaḥ … anye ye bhaktāḥ te ātmārthaṃ svayam api yoga-kṣemam īhante ananya-darśinas tu na ātmārthaṃ yoga-kṣemam īhante na hi te jīvite maraṇe vā ātmanaḥ gṛddhiṃ kurvanti kevalam eva bhagavac-charaṇāḥ te — വഹിക്കുന്നുണ്ട്, എന്നാൽ വ്യത്യാസം ഇതാണ്: മറ്റു ഭക്തർ തങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും യോഗക്ഷേമത്തിനു ശ്രമിക്കുന്നു; അനന്യദർശികൾ ജീവിതത്തിലോ മരണത്തിലോ തങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ആർത്തി കാണിക്കുന്നില്ല, ഭഗവാനെ മാത്രം ശരണം പ്രാപിച്ചവർ — അതിനാൽ അവരുടെ യോഗക്ഷേമം ഭഗവാൻതന്നെ വഹിക്കുന്നു.

ആചാര്യ രാമാനുജൻ — യോഗക്ഷേമത്തിന്റെ ആദ്ധ്യാത്മികാർത്ഥം. Ananyāḥ ananya-prayojanāḥ mac-cintanena vinā ātma-dhāraṇālābhāt — എന്റെ ചിന്തനമില്ലാതെ നിലനിൽക്കാനാവാത്തവർ; sarva-kalyāṇa-guṇānvitaṃ sarva-vibhūti-yuktaṃ māṃ paritaḥ upāsate — എല്ലാ ഗുണങ്ങളോടും വിഭൂതികളോടുംകൂടിയ എന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും ഉപാസിക്കുന്നു; teṣāṃ … ahaṃ mat-prāpti-lakṣaṇaṃ yogam apunarāvṛtti-rūpaṃ kṣemaṃ ca vahāmi — യോഗം = എന്റെ പ്രാപ്തി, ക്ഷേമം = മടങ്ങിവരായ്ക — ഇതു ഞാൻ വഹിക്കുന്നു.

വ്യത്യാസം: ശങ്കരൻ — എല്ലാവിധ യോഗക്ഷേമവും (ശരണാഗതനായ ജ്ഞാനിയുടേത്); രാമാനുജൻ — യോഗം = ഭഗവത്പ്രാപ്തി, ക്ഷേമം = അപുനരാവൃത്തി (ആദ്ധ്യാത്മികം).