श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Vibhuti Yogaअध्याय 10, श्लोक 32 (10.32)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम्
॥ 10.32 ॥

sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham

अनुवाद

"हे अर्जुन, सब सृष्टियों का आदि, अंत और मध्य भी मैं हूँ; विद्याओं में अध्यात्म-विद्या हूँ, और बहस करने वालों में सत्य-निर्णय के लिए होने वाला वाद।"

भावार्थ

शंकराचार्य. bhūtānāṃ jīvādhiṣṭhitānām eva ādiḥ antaś ca ity ādy uktam upakrame; iha tu sarvasyaiva sargamātrasya iti viśeṣaḥ — 10.20 में जीवों का, यहाँ पूरी सृष्टि का आदि-अंत; adhyātmavidyā vidyānāṃ mokṣārthatvāt pradhānam asmi; vādaḥ arthanirṇayahetutvāt pravadatāṃ pradhānam — वाद श्रेष्ठ क्योंकि उससे अर्थ का निर्णय होता है; बहस के तीन रूप — vādajalpavitaṇḍānām.

आचार्य रामानुज. sargāṇām … sraṣṭāraḥ aham eva … saṃhartāraḥ api aham eva … pālayitāraś ca aham eva — सब स्रष्टा, संहर्ता, पालक (उनके अंतर्यामी रूप में) मैं; paramaniḥśreyasasādhanabhūtā adhyātmavidyā; jalpavitaṇḍādi kurvatāṃ tattvanirṇayāya pravṛtto vādaḥ yaḥ saḥ aham — जल्प और वितंडा करने वालों के बीच, तत्त्व-निर्णय के लिए प्रवृत्त वाद मैं।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ