श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Vishvarupa Darshana Yogaअध्याय 11, श्लोक 33 (11.33)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

तस्मात् त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्
मयैवैते निहताः पूर्वमेव
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्
॥ 11.33 ॥

tasmāt tvamuttiṣṭha yaśo labhasva
jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham
mayaivaite nihatāḥ pūrvameva
nimittamātraṃ bhava savyasācin

अनुवाद

"इसलिए तुम उठो, यश पाओ; विरोधियों को जीतकर समृद्ध राज्य सँभालो। ये मेरे द्वारा पहले ही समाप्त हो चुके हैं — हे सव्यसाची, तुम केवल निमित्त (साधन) बनो।"

भावार्थ

शंकराचार्य. bhīṣmaprabhṛtayaḥ atirathāḥ ajeyāḥ devair api, arjunena jitāḥ iti yaśaḥ labhasva, kevalaṃ puṇyaiḥ hi tat prāpyate — यश केवल पुण्य से मिलता है; mayā eva ete nihatāḥ niścayena hatāḥ prāṇaiḥ viyojitāḥ pūrvam eva; savyena vāmenāpi hastena śarāṇāṃ kṣeptā savyasācī.

आचार्य रामानुज. dharmyaṃ rājyaṃ ca samṛddhaṃ bhuṅkṣva — धर्म-संगत राज्य; mayā eva ete kṛtāparādhāḥ pūrvam eva nihatāḥ, hanane viniyuktāḥ — अपराध कर चुके ये मेरे द्वारा पहले ही तय; mayā hanyamānānāṃ śastrādisthānīyo bhava — तुम शस्त्र की जगह बनो; karadvayena yoddhuṃ samartha ity arthaḥ — दोनों हाथों से लड़ने में समर्थ।

मधुसूदन सरस्वती. mahadbhiḥ puṇyair eva hi yaśo labhyate — बड़े पुण्य से ही यश मिलता है; ete ca tava śatravo mayaiva kālātmanā nihatāḥ saṃhatāyuṣaḥ tvadīyayuddhāt pūrvam eva — काल-रूप मुझसे इनकी आयु पहले ही समाप्त; और lokāḥ kalpayiṣyanti — लोग तुम्हें कर्ता मानेंगे।

श्रीधर स्वामी. devair api durjayāḥ bhīṣmadroṇādayo 'rjunena nirjitā ity evaṃbhūtaṃ yaśo labhasva — यश का अर्थ।

आचार्य रामानुज — आगे. mayā hanyamānānāṃ śastrādisthānīyo bhava — तुम शस्त्र की जगह बनो; और "सव्यसाची" = karadvayena yoddhuṃ samarthaḥ — दोनों हाथों से युद्ध करने में समर्थ।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ