श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Vishvarupa Darshana Yogaअध्याय 11, श्लोक 34 (11.34)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च
कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान्
मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा
युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्
॥ 11.34 ॥

droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca
karṇaṃ tathā'nyānapi yodhavīrān
mayā hatāṃstvaṃ jahi mā vyathiṣṭhā
yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān

अनुवाद

"द्रोण, भीष्म, जयद्रथ, कर्ण और अन्य वीर योद्धा — जो मेरे द्वारा पहले ही तय (हत) हैं — उन्हें तुम जीतो; व्यथित मत हो; युद्ध करो — तुम रण में विरोधियों को जीतोगे।"

भावार्थ

शंकराचार्य. yeṣu yeṣu yodheṣu arjunasya āśaṅkā tāṃs tān vyapadiśati bhagavān — जिन-जिन योद्धाओं से अर्जुन को शंका थी, उनके नाम; कारण: द्रोण — dhanurvedācāryaḥ … gariṣṭhaḥ; भीष्म — svacchandamṛtyuḥ (इच्छा-मृत्यु); जयद्रथ — पिता का वरदान; कर्ण — इंद्र की दी amogha śakti; mā vyathiṣṭhāḥ tebhyaḥ bhayaṃ mā kārṣīḥ.

आचार्य रामानुज. gurūn bandhūn ca … kathaṃ haniṣyāmi iti mā vyathiṣṭhāḥ — "गुरुओं और बंधुओं को कैसे मारूँ" — यह व्यथा मत करो; dharmādharmabhayena bandhusnehena kāruṇyena ca mā vyathāṃ kṛthāḥ; और टीका का निर्णय: yataḥ te kṛtāparādhāḥ … na eteṣāṃ vadhe nṛśaṃsatāgandhaḥ — क्योंकि वे अपराध कर चुके, उनके वध में क्रूरता की गंध नहीं।

मधुसूदन सरस्वती. अर्जुन के डर का विश्लेषण: द्रोण — brāhmaṇottamo dhanurvedācāryo mama guruḥ; भीष्म — svacchandamṛtyuḥ, इच्छा-मृत्यु वाले, जिन्हें परशुराम भी नहीं हरा सके।

श्रीधर स्वामी. 2.6 की शंका (na caitad vidmaḥ kataran no garīyaḥ) का उत्तर यहाँ: sāpi na kāryety āha — वह शंका भी मत करो।

मध्वाचार्य. जयद्रथ का विशेष उल्लेख क्यों: उसके पिता के वर के कारण — जो उसका सिर ज़मीन पर गिराए, उसका सिर फट जाए (कथा-संदर्भ)।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ