भगवद गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 16 (13.16)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च
॥ 13.16 ॥
avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam
bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca
अनुवाद
"वह अविभक्त है, फिर भी प्राणियों में बँटा हुआ-सा स्थित है; वह जानने योग्य प्राणियों का पालक, संहारक और उत्पादक है।"
भावार्थ
शंकराचार्य। avibhaktaṃ ca pratidehaṃ vyomavat tad ekam — हर देह में आकाश की तरह एक; bhūteṣu … vibhaktam iva ca sthitaṃ deheṣv eva vibhāvyamānatvāt — देहों में दिखने से बँटा-सा; grasiṣṇu … prabhaviṣṇu ca … yathā rajjvādiḥ sarpādeḥ mithyākalpitasya — रस्सी जैसे कल्पित साँप का आधार।
आचार्य रामानुज। ātmavastu veditṛtvaikākāratayā avibhaktam — ज्ञाता के रूप में सब आत्माएँ एक-आकार (समान) हैं, इसलिए अविभक्त; aviduṣāṃ devādyākāreṇa ayaṃ devo manuṣyaḥ iti vibhaktam iva ca sthitam — अज्ञानियों को "यह देव, यह मनुष्य" — बँटा-सा दिखता है।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।