भगवद गीता · Gunatraya Vibhaga Yogaअध्याय 14, श्लोक 12 (14.12)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ
॥ 14.12 ॥
lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha
अनुवाद
"हे भरतर्षभ, रजस् बढ़ने पर लोभ, बेचैन प्रवृत्ति, कामों का आरंभ, अशांति और लालसा — ये उत्पन्न होते हैं।"
भावार्थ
शंकराचार्य. lobhaḥ paradravyāditsā — पराए धन को लेने की इच्छा; aśamaḥ anupaśamaḥ, harṣarāgādipravṛttiḥ; spṛhā sarvasāmānyavastuviṣayā tṛṣṇā.
आचार्य रामानुज — अलग परिभाषा. lobhaḥ svakīyadravyasya atyāgaśīlatā — लोभ = अपने धन को न छोड़ना (कंजूसी); pravṛttiḥ prayojanam anuddiśya api calanasvabhāvatā — बिना उद्देश्य के भी हिलते रहने का स्वभाव; aśamaḥ indriyānuparatiḥ.
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।