भगवद्गीता · Gunatraya Vibhaga Yogaअध्याय 14, श्लोक 12 (14.12)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ
॥ 14.12 ॥
lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha
अनुवाद
"हे भरतश्रेष्ठा, रजस् वाढल्यावर लोभ, अस्वस्थ प्रवृत्ती, कामांचा आरंभ, अशांती आणि लालसा — हे उत्पन्न होतात."
भावार्थ
शंकराचार्य. lobhaḥ paradravyāditsā — परक्याचे धन घेण्याची इच्छा; aśamaḥ anupaśamaḥ, harṣarāgādipravṛttiḥ; spṛhā sarvasāmānyavastuviṣayā tṛṣṇā.
आचार्य रामानुज — वेगळी व्याख्या. lobhaḥ svakīyadravyasya atyāgaśīlatā — लोभ = आपले धन न सोडणे (कंजूषपणा); pravṛttiḥ prayojanam anuddiśya api calanasvabhāvatā — उद्देश नसतानाही हालचाल करत राहण्याचा स्वभाव; aśamaḥ indriyānuparatiḥ.
AI-assisted draft translation — under review.