भगवद गीता · Moksha Sannyasa Yogaअध्याय 18, श्लोक 66 (18.66)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः
॥ 18.66 ॥
sarvadharmān parityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ
अनुवाद
"सब धर्मों को छोड़कर, केवल मेरी शरण में आओ। मैं तुम्हें सब पापों से मुक्त करूँगा — शोक मत करो।"
भावार्थ
शंकराचार्य। dharmaśabdena atra adharmo 'pi gṛhyate? naiṣkarmyasya vivakṣitatvāt — यहाँ धर्म शब्द में अधर्म भी शामिल है; saṃnyasya sarvakarmāṇi ity etat — सब कर्मों का संन्यास; कठ 1.2.24 और महाभारत का उद्धरण।
आचार्य रामानुज। (1) karmayogajñānayogabhaktiyogarūpān sarvān dharmān … kurvāṇa eva … karmakartṛtvādiparityāgena parityajya — कर्म, ज्ञान, भक्ति योग करते हुए ही, कर्तृत्व आदि का त्याग करके; eṣa eva sarvadharmāṇāṃ śāstrīyaparityāgaḥ — यही सब धर्मों का शास्त्रीय त्याग है। (2) athavā — वैकल्पिक पठन: भक्ति-योग के आरम्भ में बाधक अनन्त पापों के प्रायश्चित्त-धर्म बहुत कठिन देखकर शोक करते अर्जुन से — वे प्रायश्चित्त-धर्म छोड़कर शरण आओ।
मध्वाचार्य। सबसे स्पष्ट पठन: dharmatyāgaḥ phalatyāgaḥ, katham anyathā yuddhavidhiḥ — धर्म-त्याग = फल-त्याग; अन्यथा युद्ध (कर्तव्य) का आदेश कैसे होता? प्रमाण 18.11: yas tu karmaphalatyāgī sa tyāgīty abhidhīyate।
श्रीधर स्वामी। madbhaktyaiva sarvaṃ bhaviṣyatīti dṛḍhaviśvāsena vidhikaikaryaṃ tyaktvā — "मेरी भक्ति से सब हो जाएगा" — इस दृढ़ विश्वास से विधियों की चाकरी (गुलामी) छोड़कर; और karmatyāganimittaṃ pāpaṃ syād iti mā śucaḥ — "कर्म छूटने का पाप लगेगा" — यह शोक मत करो।
मधुसूदन सरस्वती। dharmān … śaraṇatvenānādṛtya — धर्मों को शरण के रूप में न मानना (उन्हें मिटाना नहीं); dharmāḥ santu na santu vā kiṃ tair anyasāpekṣaiḥ — धर्म रहें या न रहें, शरण एक ही भगवान हैं।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।