श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 10 (4.10)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः
॥ 4.10 ॥

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ
bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ

अनुवाद

"राग, भय और क्रोध से रहित, मुझ में लगे, मेरी शरण लिए हुए बहुत से लोग ज्ञान रूपी तप से पवित्र होकर मेरे भाव (स्वरूप) को प्राप्त हुए हैं।"

भावार्थ

तीन शुद्धि, एक शरण. (1) राग, भय, क्रोध का जाना; (2) man-maya — भगवान-मयी चेतना; (3) mām upāśritāḥ — शरण; और साधन — jñāna-tapas।

शंकराचार्य: man-mayāḥ brahmavidaḥ īśvarābheda-darśinaḥ — ब्रह्म-ज्ञानी, ईश्वर से अभेद देखने वाले; mām eva ca parameśvaram upāśritāḥ kevala-jñāna-niṣṭhāḥ; jñānam eva ca paramātma-viṣayaṃ tapaḥ — परमात्मा-विषयक ज्ञान ही तप; mad-bhāvam īśvara-bhāvaṃ mokṣam — मेरा भाव, यानी ईश्वर-भाव, मोक्ष। "Jñāna-tapasā" का विशेषण दिखाता है कि यह itara-tapo-nirapekṣa jñāna-niṣṭhā — अन्य तप से निरपेक्ष ज्ञान-निष्ठा है। और अगला प्रश्न: क्या तुममें राग-द्वेष हैं, जो कुछ को ही आत्म-भाव देते हो? — उत्तर 4.11।

आचार्य रामानुज: madīya-janma-karma-tattva-jñānākhyena tapasā — मेरे जन्म-कर्म के तत्त्व-ज्ञान नाम के तप से अनेक लोग पवित्र हुए। वह श्रुति देते हैं — tasya dhīrāḥ parijānanti yonim — धीर (बुद्धिमानों में अग्रणी) ही उसके जन्म के प्रकार को जानते हैं।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ