श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 7 (4.7)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम्
॥ 4.7 ॥

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata
abhyutthānamadharmasya tadā''tmānaṃ sṛjāmyaham

अनुवाद

"हे भारत! जब-जब धर्म की ग्लानि (पतन) होती है और अधर्म बढ़ता है, तब-तब मैं अपने आप को प्रकट करता हूँ।"

भावार्थ

दो स्थितियाँ, एक उत्तर. (1) Dharmasya glāniḥ — धर्म का कमज़ोर होना; (2) adharmasya abhyutthānam — अधर्म का बढ़ना। तब — ātmānaṃ sṛjāmi।

शंकराचार्य: glāniḥ hāniḥ — धर्म की हानि; धर्म = varṇāśramādi-lakṣaṇasya prāṇinām abhyudaya-niḥśreyasa-sādhanasya — वर्ण-आश्रम आदि रूप वाला, प्राणियों के अभ्युदय (लौकिक कल्याण) और निःश्रेयस (मोक्ष) का साधन; ātmānaṃ sṛjāmi … māyayā — माया से अपने आप को प्रकट करता हूँ (4.6 के अनुसार)।

आचार्य रामानुज: na kāla-niyamaḥ asmat-sambhavasya — मेरे प्रकट होने का कोई काल-नियम नहीं। धर्म = vedena uditasya cāturvarṇya-cāturāśramya-vyavasthayā avasthitasya kartavyasya — वेद द्वारा कहा गया, चार वर्ण और चार आश्रम की व्यवस्था में स्थित कर्तव्य। Aham eva sva-saṅkalpena … ātmānaṃ sṛjāmi — मैं ही अपने संकल्प से (4.6 के प्रकार से) अपने को प्रकट करता हूँ।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ