श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 20 (5.20)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

न प्रहृष्येत् प्रियं प्राप्य नोद्विजेत् प्राप्य चाप्रियम्
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः
॥ 5.20 ॥

na prahṛṣyet priyaṃ prāpya nodvijet prāpya cāpriyam
sthirabuddhirasammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ

अनुवाद

"प्रिय पा कर हर्षित न हो, अप्रिय पा कर विचलित न हो — ऐसा स्थिर-बुद्धि, मोह-रहित ब्रह्मवित् ब्रह्म में स्थित है।"

भावार्थ

शंकराचार्य। Deha-mātrātma-darśināṃ hi priyāpriya-prāptī harṣa-viṣādau kurvāte na kevalātma-darśinaḥ — जो सिर्फ़ शरीर को आत्मा मानते हैं, उन्हीं को प्रिय-अप्रिय हर्ष-विषाद देते हैं, केवलात्म-दर्शी को नहीं। Sarva-bhūteṣu ekaḥ samaḥ nirdoṣaḥ ātmā iti sthirā nirvicikitsā buddhiḥ — "सब प्राणियों में एक, सम, निर्दोष आत्मा" — यह स्थिर, संदेह-रहित बुद्धि; ऐसा व्यक्ति akarma-kṛt sarva-karma-saṃnyāsī — सब कर्मों का संन्यासी।

आचार्य रामानुज। Prācīna-karma-vāsanayā yat priyaṃ yac ca apriyam — पुरानी वासना के कारण जो प्रिय-अप्रिय आता है; sthire ātmani buddhiḥ yasya sa sthira-buddhiḥ — स्थिर आत्मा में जिसकी बुद्धि; asammūḍhaḥ — asthireṇa śarīreṇa sthiram ātmānam ekīkṛtya mohaḥ saṃmohaḥ tad-rahitaḥ — अस्थिर शरीर को स्थिर आत्मा से एक मानना ही सम्मोह है, उससे रहित। ब्रह्मवित् = upadeśena brahma-vit san tasmin brahmaṇi abhyāsa-yuktaḥ — उपदेश से जान कर, अभ्यास में लगा।

अंतर: शंकर — एक आत्मा का निश्चय और पूर्ण कर्म-संन्यास; रामानुज — गुरु-उपदेश और अभ्यास से स्थिर आत्म-अनुभव, जो कर्मयोगी के लिए भी संभव।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ