भगवद्गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 20 (5.20)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
न प्रहृष्येत् प्रियं प्राप्य नोद्विजेत् प्राप्य चाप्रियम्
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः
॥ 5.20 ॥
na prahṛṣyet priyaṃ prāpya nodvijet prāpya cāpriyam
sthirabuddhirasammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ
अनुवाद
"प्रिय मिळाल्यावर हर्षित होऊ नये, अप्रिय मिळाल्यावर विचलित होऊ नये — असा स्थिरबुद्धी, मोहरहित ब्रह्मवेत्ता ब्रह्मात स्थित आहे."
भावार्थ
शंकराचार्य. Deha-mātrātma-darśināṃ hi priyāpriya-prāptī harṣa-viṣādau kurvāte na kevalātma-darśinaḥ — जे केवळ शरीरालाच आत्मा मानतात, त्यांनाच प्रिय-अप्रिय हर्ष-विषाद देतात, केवलात्म-दर्शीला नाही. Sarva-bhūteṣu ekaḥ samaḥ nirdoṣaḥ ātmā iti sthirā nirvicikitsā buddhiḥ — "सर्व प्राण्यांमध्ये एक, सम, निर्दोष आत्मा" — ही स्थिर, संदेहरहित बुद्धी; अशी व्यक्ती akarma-kṛt sarva-karma-saṃnyāsī — सर्व कर्मांचा संन्यासी.
आचार्य रामानुज. Prācīna-karma-vāsanayā yat priyaṃ yac ca apriyam — जुन्या वासनेमुळे जे प्रिय-अप्रिय येते; sthire ātmani buddhiḥ yasya sa sthira-buddhiḥ — स्थिर आत्म्यात ज्याची बुद्धी; asammūḍhaḥ — asthireṇa śarīreṇa sthiram ātmānam ekīkṛtya mohaḥ saṃmohaḥ tad-rahitaḥ — अस्थिर शरीराला स्थिर आत्म्याशी एक मानणे हाच संमोह, त्यापासून रहित. ब्रह्मवेत्ता = upadeśena brahma-vit san tasmin brahmaṇi abhyāsa-yuktaḥ — उपदेशाने जाणून, अभ्यासात गुंतलेला.
फरक: शंकर — एक आत्म्याचा निश्चय आणि पूर्ण कर्म-संन्यास; रामानुज — गुरु-उपदेश आणि अभ्यास यांनी स्थिर आत्मानुभव, जो कर्मयोग्यालाही शक्य.
AI-assisted draft translation — under review.