श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 26 (5.26)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम्
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम्
॥ 5.26 ॥

kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām

अनुवाद

"काम-क्रोध से मुक्त, चित्त को वश में रखने वाले, आत्मा को जानने वाले यतियों के लिए ब्रह्म-निर्वाण चारों ओर (सब ओर से) है।"

भावार्थ

"अभितः" — दो पाठ।

शंकराचार्य: Abhitaḥ ubhayataḥ jīvatāṃ mṛtānāṃ ca — दोनों ओर, जीते-जी भी और मृत्यु के बाद भी, मोक्ष है। Yatīnāṃ saṃnyāsinām — यति यानी संन्यासी। और अध्याय का सार: samyag-darśana-niṣṭhānāṃ saṃnyāsināṃ sadyaḥ muktiḥ uktā — सम्यक्-दर्शन में स्थित संन्यासियों की तुरंत मुक्ति कही गई; karma-yogaś ca … sattva-śuddhi-jñāna-prāpti-sarva-karma-saṃnyāsa-krameṇa mokṣāya — कर्मयोग चित्त-शुद्धि → ज्ञान → सर्व-कर्म-संन्यास के क्रम से मोक्ष देता है। अब dhyāna-yogaṃ samyag-darśanasya antaraṅgam — ध्यान-योग, जो सम्यक्-दर्शन का अंतरंग साधन है, अध्याय 6 में विस्तार से; 5.27–5.28 उसके sūtra-sthānīya (सूत्र जैसे) श्लोक हैं।

आचार्य रामानुज: Yatīnāṃ yatana-śīlānām — यति यानी प्रयत्नशील (संन्यासी नहीं, साधक); vijitātmanāṃ vijita-manasām; evaṃbhūtānāṃ hastasthaṃ brahma-nirvāṇam — ऐसों के लिए ब्रह्म-निर्वाण हाथ में रखा है।

अंतर: शंकर — "यति" = संन्यासी, "अभितः" = जीते-मरे दोनों; रामानुज — "यति" = प्रयत्नशील कर्मयोगी भी, "अभितः" = हाथ में, बिल्कुल पास।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ