भगवद गीता · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)अध्याय 6, श्लोक 31 (6.31)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते
॥ 6.31 ॥
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate
अनुवाद
"जो एकता में स्थित होकर सब प्राणियों में रहने वाले मुझे भजता है, वह योगी किसी भी स्थिति में रहते हुए मुझमें ही रहता है।"
भावार्थ
शंकराचार्य. Sarvathā sarva-prakāraiḥ vartamāno'pi samyag-darśī yogī mayi vaiṣṇave parame pade vartate — सम्यक्-दर्शी योगी किसी भी प्रकार रहते हुए मेरे वैष्णव परम पद में रहता है; nitya-mukta eva saḥ na mokṣaṃ prati kenacit pratibadhyate — वह नित्य-मुक्त है, मोक्ष में उसे कोई रोक नहीं।
आचार्य रामानुज — तीसरी अवस्था. Yoga-daśāyāṃ sarva-bhūta-sthitaṃ mām asaṃkucita-jñānaikākāratayā ekatvam āsthitaḥ — योग-दशा में, सब में स्थित मुझे, (सब आत्माओं की) असंकुचित ज्ञान-एक-आकारता में एकता मान कर; prākṛta-bheda-parityāgena — प्राकृत भेद छोड़ कर; sa yogī vyutthāna-kāle api yathā tathā vartamānaḥ … mayi vartate mām eva paśyati — वह योगी ध्यान से उठने के बाद भी, जैसे भी रहे, मुझमें रहता है, मुझे ही देखता है।
अन्तर: "Ekatva" — शंकर: आत्मा-ईश्वर एकता; रामानुज: आत्माओं की ज्ञान-आकार एकरूपता। "Sarvathā vartamāna" — रामानुज स्पष्ट कहते हैं: vyutthāna-kāla (ध्यान के बाहर का समय)।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।