श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Jnana Vijnana Yogaअध्याय 7, श्लोक 19 (7.19)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः
॥ 7.19 ॥

bahūnāṃ janmanāmante jñānavān māṃ prapadyate
vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ

अनुवाद

"अनेक जन्मों के अंत में ज्ञानवान 'वासुदेव ही सब कुछ हैं' — ऐसा जान कर मेरी शरण लेता है; ऐसा महात्मा अत्यंत दुर्लभ है।"

भावार्थ

"वासुदेवः सर्वम्" — दो पाठ।

शंकराचार्य — सब वासुदेव ही। Bahūnāṃ janmanāṃ jñānārtha-saṃskārāśrayāṇām ante — ज्ञान के संस्कार जोड़ने वाले अनेक जन्मों के अंत में; jñānavān prāpta-paripāka-jñānaḥ mām vāsudevaṃ pratyag-ātmānaṃ pratyakṣataḥ prapadyate — परिपक्व ज्ञान वाला मुझ वासुदेव को प्रत्यग्-आत्मा (अपनी ही आत्मा) के रूप में प्रत्यक्ष पाता है; yaḥ evaṃ sarvātmānaṃ māṃ nārāyaṇaṃ pratipadyate saḥ mahātmā na tat-samaḥ anyaḥ asti adhiko vā — जो मुझ नारायण को सबकी आत्मा जानता है, उसके समान या अधिक कोई नहीं। आगे: ātmaiva sarvo vāsudeva iti — आत्मा ही सब, वासुदेव।

आचार्य रामानुज — सब कुछ वासुदेव में। Vāsudeva-śeṣataika-rasaḥ ahaṃ tad-āyatta-svarūpa-sthiti-pravṛttiḥ ca — "मेरा सार वासुदेव का शेष होना है; मेरा स्वरूप, स्थिति, क्रिया उनके अधीन"; और vāsudeva eva mama parama-prāpyaṃ prāpakaṃ ca anyad api yan manoratha-varti sa eva mama tat sarvam iti — "वासुदेव ही मेरा परम लक्ष्य, वही साधन, और मन की जो भी इच्छा है — वह सब वही" — ऐसा जान कर शरण लेता है। Vāsudevaḥ sarvam ity asya ayam eva arthaḥ — "वासुदेव सब" का यही अर्थ है; प्रमाण — प्रकरण (7.17, 7.18)।

अंतर (केंद्रीय): शंकर — एकत्व: सब कुछ (आत्मा सहित) वासुदेव ही; रामानुज — सर्वस्व: भक्त के लिए वासुदेव ही लक्ष्य, साधन, और सब इच्छाओं का विषय।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ