भगवद गीता · Jnana Vijnana Yogaअध्याय 7, श्लोक 2 (7.2)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
॥ 7.2 ॥
jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ
yajjñātvā neha bhūyo'nyajjñātavyamavaśiṣyate
अनुवाद
"मैं तुम्हें यह ज्ञान, विज्ञान सहित, पूरी तरह बताऊँगा — जिसे जान कर यहाँ और कुछ जानने योग्य शेष नहीं रहता।"
भावार्थ
शंकराचार्य। Sa-vijñānaṃ vijñāna-sahitaṃ svānubhava-yuktam — विज्ञान सहित, यानी अपने अनुभव से युक्त; फल: na iha bhūyaḥ punaḥ anyat jñātavyaṃ puruṣārtha-sādhanam avaśiṣyate … iti mat-tattva-jño yaḥ saḥ sarvajño bhavati — मेरे तत्त्व को जानने वाला सर्वज्ञ हो जाता है; ato viśiṣṭa-phalatvāt durlabhaṃ jñānam।
आचार्य रामानुज — विज्ञान = विशिष्ट-ज्ञान। Vijñānaṃ hi viviktākāra-viṣayaṃ jñānam — विज्ञान वह ज्ञान है जो अलग (विशिष्ट) आकार को जाने: yathā ahaṃ mad-vyatiriktāt samasta-cid-acid-vastu-jātāt nikhila-heya-pratyanīkatayā anavadhikātiśaya-… -kalyāṇa-guṇa-gaṇānanta-mahā-vibhūtitayā ca vivikta… (corpus में असख्ये — "asaṅkhyeya" की पाठ-त्रुटि) — मैं अपने से अलग सब चित्-अचित् वस्तुओं से, सब दोषों के विरोधी होने और असंख्य कल्याण-गुणों, अनंत महाविभूति के कारण विशिष्ट (अलग और श्रेष्ठ) हूँ; इस विशिष्ट-ज्ञान सहित अपने स्वरूप का ज्ञान कहूँगा।
अंतर (नाम का अर्थ): विज्ञान — शंकर: अनुभव; रामानुज: भगवान की विशिष्टता का ज्ञान।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।