भगवद गीता · Jnana Vijnana Yogaअध्याय 7, श्लोक 3 (7.3)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद् यतति सिद्धये
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः
॥ 7.3 ॥
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścid yatati siddhaye
yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ
अनुवाद
"हज़ारों मनुष्यों में कोई एक सिद्धि के लिए प्रयत्न करता है; और प्रयत्न करने वाले सिद्धों में भी कोई एक ही मुझे तत्त्व से जानता है।"
भावार्थ
शंकराचार्य। Siddhā eva hi te ye mokṣāya yatante — जो मोक्ष के लिए यत्न करते हैं, वे ही "सिद्ध" कहे गए; उनमें भी kaścid eva … tattvataḥ yathāvat — कोई एक ही यथार्थ जानता है।
आचार्य रामानुज — तीन-स्तर की दुर्लभता। Manuṣyāḥ śāstrādhikāra-yogyāḥ — शास्त्र के अधिकारी मनुष्यों के हज़ारों में कोई सिद्धि तक यत्न करता है; ऐसे हज़ारों में कोई māṃ viditvā mattaḥ siddhaye yatate — मुझे जान कर मुझसे सिद्धि चाहता है; और mad-vidāṃ sahasreṣu tattvato yathāvat-sthitaṃ māṃ vetti na kaścid — मुझे जानने वालों के हज़ारों में भी कोई नहीं जो मुझे पूरा यथार्थ जाने। प्रमाण: 7.19 sa mahātmā sudurlabhaḥ, 7.26 māṃ tu veda na kaścana।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।