भगवद गीता · Akshara Brahma Yogaअध्याय 8, श्लोक 9 (8.9)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
कविं पुराणम् अनुशासितारम्
अनोरणीयांसम् अनुस्मरेद् यः
सर्वस्य धातारम् अचिन्त्यरूपम्
आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्
॥ 8.9 ॥
kaviṃ purāṇam anuśāsitāram
anoraṇīyāṃsam anusmared yaḥ
sarvasya dhātāram acintyarūpam
ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt
अनुवाद
"जो उस सर्वज्ञ, सनातन, सबके नियंता, अणु से भी सूक्ष्म, सबके धारक, अचिंत्य रूप वाले, सूरज जैसे प्रकाशमान और अंधकार से परे (पुरुष) का स्मरण करता है — (8.10 से जारी)"
भावार्थ
आठ विशेषण — ध्यान के आठ दरवाज़े.
शंकराचार्य. Kaviṃ krānta-darśinaṃ sarvajñam — क्रांत-दर्शी, सर्वज्ञ; anuśāsitāraṃ sarvasya jagataḥ praśāsitāram; aṇoḥ sūkṣmād api aṇīyāṃsam; sarvasya karma-phala-jātasya dhātāraṃ vidhātāraṃ vicitratayā prāṇibhyo vibhaktāram — सब कर्म-फलों को विचित्र रूप से प्राणियों में बाँटने वाला; acintya-rūpaṃ na asya rūpaṃ niyataṃ vidyamānam api kenacit cintayituṃ śakyate — रूप है, पर कोई उसे सोच नहीं सकता; āditya-varṇam ādityasyeva nitya-caitanya-prakāśo varṇo yasya — सूरज जैसा नित्य चैतन्य का प्रकाश; tamasaḥ parastāt ajñāna-lakṣaṇāt mohāndhakārāt param — अज्ञान रूपी मोह-अंधकार से परे।
आचार्य रामानुज (8.9–8.10 संयुक्त). Aṇoḥ aṇīyāṃsaṃ jīvād api sūkṣmataram — जीव से भी सूक्ष्म; sarvasya dhātāraṃ sarvasya sraṣṭāram; acintya-rūpaṃ sakaletara-visajātīya-svarūpam — सबसे भिन्न जाति का स्वरूप; āditya-varṇaṃ tamasaḥ parastāt aprākṛta-svāsādhāraṇa-divya-rūpam — अप्राकृत, असाधारण दिव्य रूप वाला।
अंतर: "आदित्य-वर्ण" — शंकर: चैतन्य का प्रकाश; रामानुज: वास्तविक अप्राकृत दिव्य रूप।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।