भगवद गीता · Raja Vidya Raja Guhya Yogaअध्याय 9, श्लोक 18 (9.18)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम्
॥ 9.18 ॥
gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt
prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam
अनुवाद
"मैं लक्ष्य, पालक, स्वामी, साक्षी, घर, शरण और निःस्वार्थ मित्र हूँ; मैं उद्गम, लय, आधार, भंडार और अविनाशी बीज हूँ।"
भावार्थ
शंकराचार्य. Gatiḥ karma-phalam; bhartā poṣṭā; prabhuḥ svāmī; sākṣī prāṇināṃ kṛtākṛtasya — प्राणियों के किए-अनकिए का साक्षी; śaraṇam ārtānām, prapannānām ārti-haraḥ — दुखियों की शरण, शरणागतों का दुःख हरने वाला; suhṛt pratyupakārānapekṣaḥ san upakārī; nidhānaṃ nikṣepaḥ kālāntaropabhogyaṃ prāṇinām — प्राणियों का जमा-खाता, बाद में भोगने के लिए; bījam … avyayaṃ … na hi abījaṃ kiñcit prarohati — बिना बीज कुछ नहीं उगता।
आचार्य रामानुज. Nivāsaḥ vāsa-sthānaṃ ca veśmādi — घर आदि रहने की जगह भी मैं हूँ; śaraṇam iṣṭasya prāpakatayā aniṣṭasya nivāraṇatayā samāśrayaṇīyaḥ cetanaḥ — जो इष्ट दिलाए और अनिष्ट रोके, ऐसा आश्रय-योग्य चेतन — sa ca aham eva; suhṛt hitaiṣī.
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।