Bhagavad Gita · Vishvarupa Darshana YogaAdhyaay 11, Shloka 32 (11.32)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
श्रीभगवानुवाच
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत् प्रवृद्धो
लोकान् समाहर्तुमिह प्रवृत्तः
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे
येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः
॥ 11.32 ॥
kālo'smi lokakṣayakṛt pravṛddho
lokān samāhartumiha pravṛttaḥ
ṛte'pi tvāṃ na bhaviṣyanti sarve
ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ
Anuvaad
Shri Bhagavan ne kaha: "Main lokon ka kshay karne wala pravriddh kaal hoon; yahan lokon ko samet lene mein pravritt hoon. Tumhare bina bhi, virodhi senaaon mein jo yoddha khade hain, ve sab nahin bachenge."
Bhaavaarth
Shankaracharya. lokānāṃ kṣayaṃ karotīti lokakṣayakṛt; ṛte'pi vināpi tvā tvāṃ na bhaviṣyanti bhīṣmadroṇakarṇaprabhṛtayaḥ sarve, yebhyaḥ tava āśaṅkā — jinse tumhe shanka thi, ve tumhare bina bhi nahin bachenge.
Aacharya Ramanuja. kalayati gaṇayati iti kālaḥ — kaal = jo ginta hai; sarveṣāṃ … rājalokānām āyuravasānaṃ gaṇayan — sab ki aayu ka ant ginta hua; matsaṃkalpād eva tvām ṛte api tvadudyogam ṛte'pi — mere sankalp se hi, tumhare prayaas ke bina bhi.
Madhusoodan Saraswati. kālaḥ kriyāśaktyupahitaḥ sarvasya saṃhartā parameśvaro 'smi — kriya-shakti se yukt, sab ka sanhaar karne wala parameshvar main kaal hoon. Aur ṛte 'pi tvā tvām arjunaṃ yoddhāraṃ vināpi — tum yoddha na bhi ho, to bhi.
Shreedhar Swami. 11.32–11.34 ko ek saath padhte hain — kālo 'smīti tribhiḥ.
Madhvacharya. "Kaal" shabd ke kai dhaatu-arth dete hain — kala bandhane, kala jñāne, aur chhedan (kaatne) ke arth mein bhi — baandhna, kaatna, jaanna; yaani kaal = Bhagavan ke sab dharm (jagat ko baandhna, bandhan kaatna, jaanna).