श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Kshetra Kshetrajna Vibhaga YogaAdhyaay 13, Shloka 2 (13.2)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत् तज्ज्ञानं मतं मम
॥ 13.2 ॥

kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yat tajjñānaṃ mataṃ mama

Anuvaad

"He Bhaarat, sab kshetron mein kshetragya bhi mujhe hi jaano. Kshetra aur kshetragya ka jo gyaan hai — mere mat mein wahi (sachcha) gyaan hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya — ekta. kṣetrajñaṃ yathoktalakṣaṇaṃ cāpi māṃ parameśvaram asaṃsāriṇaṃ viddhi — kshetragya ko asansaari Parameshwar main jaano; brahmādistambaparyantānekakṣetropādhipravibhaktaḥ, taṃ nirastasarvopādhibhedaṃ … viddhi — Brahma se tinke tak anek upaadhiyon mein bata hua dikhta hai, par upaadhi hata kar woh ek hai.

Aacharya Ramanuja — aatma ki aatma. devamanuṣyādisarvakṣetreṣu veditṛtvaikākāraṃ kṣetrajñaṃ ca māṃ viddhi — madātmakaṃ viddhi — sab dehon mein gyaata ke roop mein ek-aakaar kshetragya ko mera aatma-svaroop (madaatmak) jaano; api śabdāt kṣetram api māṃ viddhi — "api" se kshetra bhi; kyonki jaise kshetra kshetragya ka visheshan (aprithak-siddh), waise hi kshetra aur kshetragya mere visheshan.

Shreedhar Swami. taṃ ca kṣetrajñaṃ saṃsāriṇaṃ jīvaṃ vastutaḥ sarvakṣetreṣv anugataṃ mām eva viddhi — us kshetragya jeev ko vaastav mein sab shareeron mein vyaapt mujhe hi jaano. Aur gyaan ki kasauti: anyat tu vṛthā pāṇḍityam — baaki sab vyarth paanditya; pramaan: tat karma yan na bandhāya sā vidyā yā vimuktaye — karm woh jo baandhe nahin, vidya woh jo mukt kare.

Madhusoodan Saraswati. kṣetraṃ māyākalpitaṃ mithyā kṣetrajñaś ca paramārthasatyaḥ — kshetra maaya-kalpit, kshetragya param satya (Advaita pathan).

Shankaracharya — aage. Ek kathin prashn uthaate hain: agar sab shareeron mein ek hi Ishvar, to īśvarasya saṃsāritvaṃ prāptam — kya Ishvar sansaari ho gaya? Phir avidya ke siddhaant se uska uttar dete hain.

Aacharya Ramanuja — aage. Kshetra aur kshetragya madviśeṣaṇataikasvabhāvatayā madapṛthaksiddheḥ — mere visheshan hone ke kaaran mujhse aprithak; aur 15.16–15.17 ka uddharan — purushottam kshar-akshar se bhinn.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein