Bhagavad Gita · Kshetra Kshetrajna Vibhaga YogaAdhyaay 13, Shloka 20 (13.20)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
कार्यकरणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते
॥ 13.20 ॥
kāryakaraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate
Anuvaad
"Kaarya (sharir) aur karan (indriyon) ke kartritva mein prakriti kaaran kahi jaati hai; sukh-dukh ke bhoktritva mein purush kaaran kaha jaata hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya. kāryaṃ śarīraṃ, karaṇāni tatsthāni trayodaśa — kaarya = sharir; karan = usmein sthit terah (indriyaan, man, buddhi, ahankaar); guṇāś ca prakṛtisaṃbhavāḥ sukhaduḥkhamohātmakāḥ karaṇāśrayatvāt karaṇagrahaṇena gṛhyante.
Aacharya Ramanuja. kāryaṃ śarīraṃ kāraṇāni jñānakarmātmakāni samanaskāni indriyāṇi — kaarya = sharir; "kaaran" = man sahit gyaan-karm indriyaan; teṣāṃ kriyākāritve puruṣādhiṣṭhitā prakṛtiḥ eva hetuḥ — unke kaam mein, purush se adhishthit prakriti hi kaaran.