Bhagavad Gita · Purushottama YogaAdhyaay 15, Shloka 2 (15.2)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखाः
गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि
कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके
॥ 15.2 ॥
adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhāḥ
guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ
adhaśca mūlānyanusantatāni
karmānubandhīni manuṣyaloke
Anuvaad
"Uski shaakhaayein neeche aur upar faili hain, gunon se badhi hui, vishay-roopi kopalon wali; aur neeche manushya-lok mein karm se baandhne wali jadein failti jaati hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. adhaḥ manuṣyādibhyo yāvat sthāvaram ūrdhvaṃ ca yāvat brahmaṇaḥ … dhāma — neeche sthaavar tak, upar Brahma ke dhaam tak; guṇaiḥ sattvarajastamobhiḥ pravṛddhāḥ sthūlīkṛtāḥ; viṣayāḥ śabdādayaḥ pravālāḥ iva — shabd aadi vishay kopalon jaise.
Aacharya Ramanuja. brahmalokamūlasya asya vṛkṣasya manuṣyāgrasya adhaḥ manuṣyaloke mūlāni anusaṃtatāni, tāni ca karmānubandhīni — Brahmalok-mool, manushya-agra vriksh ki neeche manushya-lok mein karm-roopi jadein; karmāṇi eva anubandhīni mūlāni.
Shreedhar Swami. Shaakhaayein = jeev: teṣu ca ye duṣkṛtinas te 'dhaḥ … sukṛtinaś cordhvaṃ devādiyoniṣu — karm ke anusaar neeche aur upar faile (paramparik punarjanm-pathan). Guṇaiḥ … jalasecanair iva — gun paani seenchne jaise shaakhaon ko badhaate; viṣayā rūpādayaḥ pravālāḥ — vishay kopalein.
Madhusoodan Saraswati. Shreedhar se sehmat; aur upar-neeche ki seema: manuṣyatvād ārabhya — manushya-janm se shuru karke upar aur neeche.
Madhvacharya. Ek alag chitra: mūlāni bhagavadrūpādīni — jadein Bhagavan ke roop aadi; bhagavān api karmānubandhena hi phalaṃ dadāti — Bhagavan bhi karm ke anusaar hi phal dete hain.