श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Purushottama YogaAdhyaay 15, Shloka 7 (15.7)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति
॥ 15.7 ॥

mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati

Anuvaad

"Jeev-lok mein mera hi sanaatan ansh jeev bana hua hai; woh prakriti mein sthit man sahit chhah indriyon ko (apni or) kheenchta hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya — ansh "jaisa". mamaiva paramātmanaḥ nārāyaṇasya aṃśaḥ bhāgaḥ avayavaḥ ekadeśaḥ iti anarthāntaram — ansh, bhaag, ek-desh — ek hi arth; upma: yathā jalasūryakaḥ sūryāṃśaḥ jalanimittāpāye sūryam eva gatvā na nivartate — jaise paani mein sooraj ka pratibimb, paani hatne par sooraj mein hi; yathā ghaṭādyupādhiparicchinno ghaṭādyākāśaḥ ākāśāṃśaḥ — jaise ghade ka aakaash, aakaash ka ansh.

Aacharya Ramanuja — vaastavik ansh. sanātano mama aṃśa eva san kaścid anādikarmarūpāvidyāveṣṭanatirohitasvarūpo jīvabhūto — mera sanaatan ansh hote hue, anaadi karm-roop avidya se dhaka hua jeev; kaścit ca … asyā avidyāyāḥ … — aur koi (mukt) is avidya se chhoot jaata.

Shreedhar Swami. Ek shanka uthaate hain: gahri neend aur pralay mein sab Bhagavan mein leen hote hain, phir sansaari kaun? Uttar: mamaivāṃśo yo 'yam avidyayā jīvabhūtaḥ — mera ansh, avidya se jeev bana; neend ke baad punar jīvaloke … ākarṣati — indriyon ko phir kheench leta.

Madhusoodan Saraswati. Wahi prashn tark se: sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ, saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam — har sanchay ka ant kshay, har unnati ka ant patan, har milan ka ant viyog, jeevan ka ant mrityu — phir "na lautna" kaise? Uttar aatma-praapti aur anya praapti ke bhed mein.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein