श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 12 (2.12)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

न त्वेवाहं जातु नाऽऽसं न त्वं नेमे जनाधिपाः
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्
॥ 2.12 ॥

na tvevāhaṃ jātu nā''saṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param

Anuvaad

"Aisa kabhi nahin tha ki main nahin tha, ya tum nahin the, ya ye raja nahin the; aur aisa bhi nahin hoga ki iske baad hum sab nahin rahenge."

Bhaavaarth

Teen kaal, ek satta. Krishna teen kaalon ki baat karte hain: bhootkaal ("main/tum/ye nahin the — aisa nahin"), aur bhavishya ("hum nahin rahenge — aisa nahin"). Shankaracharya: triṣv api kāleṣu nityā ātma-svarūpeṇa — aatma ke roop mein sab teeno kaal mein nitya hain. Jaise ghade bante-tootte hain, lekin aakaash (space) nitya rehta hai — waise hi shareer bante-mitte hain, aatma nahin.

"Aham, tvam, ime, vayam" — main, tum, ye, hum sab. Krishna apne aap ko bhi shaamil karte hain. Isse do baatein hoti hain: (1) Arjuna ko lagta hai ki yeh siddhaant Krishna ke liye bhi utna hi sach hai; (2) aur sabse badi darshanik bahas — kya "hum sab" ka bahuvachan alag-alag aatmaaon ki or ishaara karta hai?

Yeh shloka sandarbh se kyon zaroori hai. Arjuna ka dukh tha: "ye log mar jaayenge." Krishna ka pehla uttar: "jo asal mein ye log hain, woh kabhi nahin marte." Shok ka mool kaaran — naash — hi galat siddh hota hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein