భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 12 (2.12)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
న త్వేవాహం జాతు నాఽఽసం న త్వం నేమే జనాధిపాః
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్
॥ 2.12 ॥
na tvevāhaṃ jātu nā''saṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param
అనువాదం
"నేను లేని కాలం గానీ, నువ్వు లేని కాలం గానీ, ఈ రాజులు లేని కాలం గానీ ఎన్నడూ లేదు; ఇకముందు మనమందరం ఉండకుండా పోయే కాలం కూడా ఉండదు."
భావార్థం
మూడు కాలాలు, ఒకే సత్త. కృష్ణుడు మూడు కాలాల గురించి మాట్లాడతాడు: భూతకాలం ("నేను/నువ్వు/వీరు లేరు — అలా కాదు"), భవిష్యత్తు ("మనం ఉండం — అలా కాదు"). శంకరాచార్యులు: triṣv api kāleṣu nityā ātma-svarūpeṇa — ఆత్మ రూపంలో అందరూ మూడు కాలాలలోనూ నిత్యులు. కుండలు తయారవుతూ పగులుతూ ఉంటాయి, కానీ ఆకాశం (space) నిత్యంగా ఉంటుంది — అలాగే దేహాలు పుడుతూ నశిస్తూ ఉంటాయి, ఆత్మ కాదు.
"Aham, tvam, ime, vayam" — నేను, నువ్వు, వీరు, మనమందరం. కృష్ణుడు తనను కూడా ఇందులో చేర్చుకుంటాడు. దీనివల్ల రెండు విషయాలు జరుగుతాయి: (1) ఈ సిద్ధాంతం కృష్ణుడికి కూడా అంతే సత్యమని అర్జునుడికి అనిపిస్తుంది; (2) అతి పెద్ద దార్శనిక చర్చ — "మనమందరం" అనే బహువచనం వేర్వేరు ఆత్మల వైపు సూచిస్తుందా?
సందర్భం దృష్ట్యా ఈ శ్లోకం ఎందుకు ముఖ్యం. అర్జునుడి దుఃఖం: "వీరు చనిపోతారు." కృష్ణుడి మొదటి సమాధానం: "నిజానికి వీరు ఏమిటో, అది ఎన్నడూ చనిపోదు." శోకానికి మూలకారణమైన — నాశనం — అనేదే తప్పు అని రుజువవుతుంది.
AI-assisted draft translation — under review.