భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 11 (2.11)

మొదటి వాక్యం — ఒక విరోధాభాసం. కృష్ణుడు అర్జునుడిలోని ఒక వైరుధ్యాన్ని చూపిస్తాడు: నువ్వు శోకిస్తున్నావు కూడా, జ్ఞానం గురించిన మాటలు మాట్లాడుతున్నావు కూడా. శంకరాచార్యులు: "నువ్వు మూఢత్వం, పాండిత్యం — ఈ రెండు విరుద్ధమైనవాటినీ ఒకేసారి నీలో ప్రదర్శిస్తున్నావు, ఉన్మత్తుడి (పిచ్చివాడి) లాగా."

"Prajñāvādān" — ఏ మాటలు? రామానుజులు స్పష్టం చేస్తారు: "pitaro patanti" (1.42) వంటి అర్జునుడి మాటలు — ఇవి దేహానికి భిన్నమైన ఆత్మ, పరలోకం గురించిన జ్ఞానంపై ఆధారపడినవి. అంటే అర్జునుడు ఒకవైపు దేహం తర్వాత కూడా ఆత్మ ఉంటుందని నమ్ముతాడు (పితరుల పతనం), మరోవైపు దేహాల నాశనం గురించి శోకిస్తాడు. ఇదే వైరుధ్యం.

ఎవరి కోసం శోకం లేదు? Gatāsūn agatāsūṃś ca — చనిపోయినవారు, బతికి ఉన్నవారు, ఇద్దరి కోసమూ. రామానుజులు ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మమైన పఠనం ఇస్తారు: gatāsu = దేహాలు (ప్రాణం లేని, జడమైనవి), agatāsu = ఆత్మలు — ఈ రెండింటి స్వభావం తెలిసినవాడు ఎవరి కోసమూ శోకించడు. శంకరాచార్యులు: భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైనవారు శోకించదగినవారు కారు — తమ సదాచారం వల్ల, పారమార్థికంగా నిత్యులు కావడం వల్ల.

కృష్ణుడు కఠినంగా ఉన్నాడా? పైకి కృష్ణుడు దుఃఖాన్ని కొట్టిపారేస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. కానీ ఆయన ఉద్దేశం అర్జునుడికి కారణాన్ని చూపించడం: నీ దుఃఖం ఒక తప్పుడు అవగాహనపై ఆధారపడి ఉంది. తర్వాతి శ్లోకాలు ఆ అవగాహనను సరిదిద్దుతాయి.