ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 11 (2.11)
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ · ಶ್ರೀಭಗವಾನ್
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಶೋಚ್ಯಾನನ್ವಶೋಚಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾದಾಂಶ್ಚ ಭಾಷಸೇ
ಗತಾಸೂನಗತಾಸೂಂಶ್ಚ ನಾನುಶೋಚನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ
॥ 2.11 ॥
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ
ಅನುವಾದ
"ಶ್ರೀ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಶೋಕಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲದವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿರುವೆ. ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸತ್ತವರಿಗಾಗಿಯೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದುಕಿರುವವರಿಗಾಗಿಯೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ."
ಭಾವಾರ್ಥ
ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯ — ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸ. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನೊಳಗಿನ ಒಂದು ವಿರೋಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ: ನೀನು ಶೋಕಿಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದೀಯ, ಜ್ಞಾನದ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: "ನೀನು ಮೂಢತೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ — ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೇ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ, ಉನ್ಮತ್ತನಾದ (ಹುಚ್ಚನಾದ) ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ."
"Prajñāvādān" — ಯಾವ ಮಾತುಗಳು? ರಾಮಾನುಜರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅರ್ಜುನನ "ಪಿತರೋ ಪತಂತಿ" (1.42) ಮುಂತಾದ ಮಾತುಗಳು — ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದವು. ಅಂದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಒಂದು ಕಡೆ ಆತ್ಮ ದೇಹದ ನಂತರವೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ (ಪಿತೃಗಳ ಪತನ), ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ದೇಹಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವಿರೋಧ.
ಯಾರಿಗಾಗಿ ಶೋಕವಿಲ್ಲ? Gatāsūn agatāsūṃś ca — ಸತ್ತವರು ಮತ್ತು ಬದುಕಿರುವವರು, ಇಬ್ಬರಿಗಾಗಿಯೂ. ರಾಮಾನುಜರು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಓದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: gatāsu = ದೇಹಗಳು (ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ, ಜಡವಾದವು), agatāsu = ಆತ್ಮಗಳು — ಎರಡರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು ಯಾರಿಗಾಗಿಯೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ ಮೊದಲಾದವರು ಶೋಕಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ — ತಮ್ಮ ಸದಾಚಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಿತ್ಯರಾಗಿರುವುದರಿಂದ.
ಕೃಷ್ಣನು ಕಠೋರನೇ? ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣನು ದುಃಖವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು: ನಿನ್ನ ದುಃಖ ಒಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
AI-assisted draft translation — under review.