ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 11 (2.11)

ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ — ଏକ ବିରୋଧାଭାସ. କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ବିରୋଧ ଦେଖାନ୍ତି: ତୁମେ ଶୋକ ମଧ୍ୟ କରୁଛ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର କଥା ମଧ୍ୟ। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: "ତୁମେ ମୂଢ଼ତା ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ — ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଜିନିଷ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖାଉଛ, ଯେମିତି କେହି ଉନ୍ମତ୍ତ (ବାଇଆ) ବ୍ୟକ୍ତି।"

"Prajñāvādān" — କେଉଁ କଥା? ରାମାନୁଜ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତି: ଅର୍ଜୁନଙ୍କ "ପିତରୋ ପତନ୍ତି" (1.42) ପରି କଥା — ଯାହା ଶରୀରଠାରୁ ଅଲଗା ଆତ୍ମା ଓ ପରଲୋକର ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନ ଗୋଟିଏ ପଟେ ମାନନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଶରୀର ପରେ ମଧ୍ୟ ରହେ (ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପତନ), ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଟେ ଶରୀରର ନାଶରେ ଶୋକ କରନ୍ତି। ଏହା ବିରୋଧ।

କାହା ପାଇଁ ଶୋକ ନାହିଁ? Gatāsūn agatāsūṃś ca — ମୃତ ଓ ଜୀବିତ, ଦୁହିଁଙ୍କ ପାଇଁ। ରାମାନୁଜ ଏଠାରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଠନ ଦିଅନ୍ତି: gatāsu = ଶରୀର (ଯାହା ପ୍ରାଣହୀନ, ଜଡ଼), agatāsu = ଆତ୍ମା — ଯିଏ ଦୁହିଁଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଜାଣେ, ସେ କାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଆଦି ଶୋକର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି — ନିଜ ସଦାଚାର ଯୋଗୁଁ, ଏବଂ ପାରମାର୍ଥିକ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ।

କୃଷ୍ଣ କ'ଣ କଠୋର? ଉପରୁ ଲାଗେ କୃଷ୍ଣ ଦୁଃଖକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କାରଣ ଦେଖାଇବା: ତୁମ ଦୁଃଖ ଏକ ଭୁଲ ବୁଝାମଣା ଉପରେ ଟିକିଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ସେହି ବୁଝାମଣାକୁ ସୁଧାରିବ।