ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 10 (2.10)
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ · ಸಞ್ಜಯಃ
ತಮುವಾಚ ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ ಭಾರತ
ಸೇನಯೋರುಭಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಷೀದನ್ತಮಿದಂ ವಚಃ
॥ 2.10 ॥
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ
ಅನುವಾದ
"ಹೇ ಭಾರತ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ)! ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಆ (ಅರ್ಜುನನಿಗೆ) ಹೃಷೀಕೇಶನು (ಕೃಷ್ಣನು) ನಗುತ್ತಿರುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು."
ಭಾವಾರ್ಥ
"Prahasann iva" — ನಗುತ್ತಿರುವನೋ ಎಂಬಂತೆ. ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಅರ್ಜುನನ ಎದುರು ಕೃಷ್ಣನು ನಗುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆ?
- ಶ್ರೀಧರರು: prasanna-mukhaḥ san — ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದಿಂದ. ಸರಳ ಅರ್ಥ: ಕೃಷ್ಣನು ಶಾಂತನಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
- ಮಧುಸೂದನರು: "ಪ್ರಹಸನ್" — ಅರ್ಜುನನ ಅನುಚಿತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಲಜ್ಜೆಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ. ಆದರೆ "ಇವ" (ಎಂಬಂತೆ) ಏಕೆಂದರೆ — ಉದ್ದೇಶ ನಾಚಿಕೆಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ, ವಿವೇಕವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದು; ಅರ್ಜುನನು ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರನು. ಲಜ್ಜೆಯಾಗಲಿ ಬಿಡಲಿ, ಅದು ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ.
"Senayor ubhayor madhye" — ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ. ಈ ವಾಕ್ಯಾಂಶ 1.21 ಮತ್ತು 1.24 ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿತ್ತು — ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನವರನ್ನು ಕಂಡು ಕುಸಿದುಹೋದ ಅದೇ ಜಾಗ. ಈಗ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಕರು ಇದನ್ನು ಸಂಕೇತವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ: ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯಾವುದೋ ಶಾಂತ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಲ್ಲ, ಸಂಘರ್ಷದ ನಟ್ಟನಡುವೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. (ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.)
ನಗುವಿನ ಅರ್ಥ. ದುಃಖಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಎದುರು ಗುರುವಿನ ನಗು ಅವನಿಗೆ ಅವಮಾನವಲ್ಲ — ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಾಣುವಷ್ಟು ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ. ಅನುಭವಿ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ರೋಗಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಶಾಂತವಾಗಿ ನಗುವಂತೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ತಿಳಿದಿದೆ.
ಮಧುಸೂದನರ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ-ಸಂಕೇತ: ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು, ಆದರೆ ಭಗವಂತನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ — ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ದುರಾಶೆಯನ್ನು (ಸುಳ್ಳು ಆಸೆಯನ್ನು) ನಿರಸನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
AI-assisted draft translation — under review.