Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 13 (2.13)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
देहिनोऽस्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति
॥ 2.13 ॥
dehino'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati
Anuvaad
"Jaise is shareer mein dehi (aatma) ko bachpan, jawaani aur budhaapa praapt hote hain, waise hi use doosra shareer praapt hota hai; sthir buddhi wala vyakti is par moh mein nahin padta."
Bhaavaarth
Har din ka udaharan. Krishna ek aisa udaharan dete hain jo har koi jaanta hai. Bachpan ka shareer chala gaya — kya hum us par shok karte hain? Shankaracharya: pehli avastha ke naash par aatma ka naash nahin, doosri ke aane par aatma ka janm nahin — aatma avikaari rehte hue avasthaaon ko praapt karti hai. Waise hi naye shareer ki praapti.
"Dehāntara-prāptiḥ" — punarjanm. Shloka saaf roop se punarjanm (doosre shareer ki praapti) ki baat karta hai. Yeh Bharatiya darshan ki ek mool maanyata hai. Is kitaab mein hum ise Gita ke kathan ke roop mein prastut karte hain — vaigyanik siddhaant ke roop mein nahin.
"Dhīra" — sthir buddhi wala. Dhīra — woh jo dhairya aur buddhi mein sthir hai. Na muhyati — moh mein nahin padta. Yaani yeh gyaan sirf jaankari nahin, ek sthirta deta hai.
Madhva ka tark. Madhva yahaan aatma ke astitva ke liye tark dete hain: bachpan aadi ka anubhav karne wala (īkṣitā) shareer nahin ho sakta — kyunki mrit shareer ko anubhav nahin hota; anubhav karne wala chetan hai.