ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 13 (2.13)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
દેહિનોઽસ્મિન્ યથા દેહે કૌમારં યૌવનં જરા
તથા દેહાન્તરપ્રાપ્તિર્ધીરસ્તત્ર ન મુહ્યતિ
॥ 2.13 ॥
dehino'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati
અનુવાદ
"જેમ આ શરીરમાં દેહી (આત્મા)ને બાળપણ, યુવાની અને ઘડપણ પ્રાપ્ત થાય છે, તેમ જ તેને બીજું શરીર પ્રાપ્ત થાય છે; સ્થિર બુદ્ધિવાળી વ્યક્તિ આના પર મોહમાં પડતી નથી."
ભાવાર્થ
રોજનું ઉદાહરણ. કૃષ્ણ એવું ઉદાહરણ આપે છે જે સૌ જાણે છે. બાળપણનું શરીર ચાલ્યું ગયું — શું આપણે તેના પર શોક કરીએ છીએ? શંકરાચાર્ય: પહેલી અવસ્થાના નાશથી આત્માનો નાશ નહીં, બીજીના આવવાથી આત્માનો જન્મ નહીં — આત્મા અવિકારી રહીને અવસ્થાઓને પ્રાપ્ત કરે છે. તેમ જ નવા શરીરની પ્રાપ્તિ.
"Dehāntara-prāptiḥ" — પુનર્જન્મ. શ્લોક સ્પષ્ટપણે પુનર્જન્મ (બીજા શરીરની પ્રાપ્તિ)ની વાત કરે છે. આ ભારતીય દર્શનની એક મૂળ માન્યતા છે. આ પુસ્તકમાં આપણે તેને ગીતાના કથન તરીકે રજૂ કરીએ છીએ — વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંત તરીકે નહીં.
"Dhīra" — સ્થિર બુદ્ધિવાળો. Dhīra — જે ધૈર્ય અને બુદ્ધિમાં સ્થિર છે. Na muhyati — મોહમાં પડતો નથી. એટલે કે આ જ્ઞાન ફક્ત માહિતી નથી, એક સ્થિરતા આપે છે.
મધ્વનો તર્ક. મધ્વ અહીં આત્માના અસ્તિત્વ માટે તર્ક આપે છે: બાળપણ વગેરેનો અનુભવ કરનાર (īkṣitā) શરીર ન હોઈ શકે — કારણ કે મૃત શરીરને અનુભવ થતો નથી; અનુભવ કરનાર ચેતન છે.
AI-assisted draft translation — under review.